
Ёлқин Тўрақулов
Биокимёгар олим, Ўзбекистон Фанлар академияси академиги, эндокринология илмий мактабининг асосчиларидан бири; Тошкент тиббиёт институти ва Самарқанд университети ректори бўлган.
Биография
Ёлқин Холматович Тўрақулов 1916-йилда Қозоғистондаги Марки (Мерке) шаҳрида туғилган. Тошкент тиббиёт институтини 1936-йилда тамомлаган ва шу институтнинг биокимё кафедрасида ассистент (1936–1938), кейин аспирант (1938–1941) бўлган. 1939–1941-йилларда Тошкент фарматсевтика институтига директорлик қилган. Уруш йилларида (1941–1944) армияда хизмат қилган, 1944-йилда яна шу институтга раҳбар бўлган.
1944–1947-йилларда Москвада СССР Тиббиёт фанлари академиясининг Биология ва тиббиёт кимёси институтида ишлаган, 1947–1950-йилларда Тошкент тиббиёт институти ректори бўлган. Кейинги йилларда Фанлар академиясининг Қишлоқ хўжалиги институтида катта илмий ходим (1950–1954), Андижон тиббиёт институтида проректор ва кафедра мудири (1954–1956) бўлган, 1957-йилдан Ядро физикаси институтида бўлим мудири ва директор ўринбосари (1960–1962) лавозимларида ишлаган.
1957–1960, 1962–1963 ва 1976–1996-йилларда Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Улка тиббиёт (ҳозирги Эндокринология) илмий-тадқиқот институтига раҳбарлик қилган, шу билан бирга лаборатория мудири (1957–1997) бўлган. Фанлар академиясида Президиум аъзоси (1970–1972), витсе-президент (1963–1966), Биология фанлари бўлими раиси (1966–1979), Тиббиёт фанлари бўлими раиси (1994–1997) бўлган. Тошкент давлат университетида 1967-йилдан кафедра мудири, Биокимё институти директори (1967–1969) ва Самарқанд давлат университети ректори (1970–1972) бўлган.
Олимнинг тадқиқотлари тиреоид гормонларнинг биокимёси билан боғлиқ бўлиб, қалқонсимон без патологиясининг айрим шаклларини қамраб олади. Биология, тиббиёт, биофизика, радиобиология, биокимё ва эндокринологиянинг ўзига хос йўналишларини замонавий даражада ривожлантирган; қалқонсимон без касалликларини радиоактив ёд ёрдамида ўрганиш бўйича клиник-биокимёвий ишлари учун 1964-йилда давлат мукофотига сазовор бўлган. Биокимёдан дарслик, ўқув қўлланмалари ва луғатлар тузган. Ўзбекистон эндокринологияси мактабининг шаклланишида муҳим ўрин тутган; ҳозирги Эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази унинг номи билан аталади.
1966-йилда Ўзбекистон Фанлар академиясининг академиги этиб сайланган, 1965-йилда «Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби» унвонини олган, 1985-йилда Беруний номидаги давлат мукофоти лауреати бўлган. Орден ва нишонлари: 1998-йилда «Эл-юрт ҳурмати», 2003-йилда эса «Буюк хизматлари учун». У 2005-йил бошида Тошкентда ҳаётдан кўз юмган.
Таълим
- Тошкент тиббиёт институтиОлийгоҳ · Тошкент · 1936
Карьера
- Ўзбекистон ССР Фанлар академиясиВитсе-президент, Биология фанлари бўлими раиси, Тиббиёт фанлари бўлими раиси · Тошкент · 1963–1997ҳозирги номи — Ўзбекистон Фанлар академияси
- Тошкент давлат университетиКафедра мудири · Тошкент · 1967–…ҳозирги номи — Ўзбекистон Миллий университети
- Ўзбекистон ССР ФА Ядро физикаси институтиБўлим мудири, директор ўринбосари · Тошкент · 1957–1962ҳозирги номи — Ўзбекистон ССР ФА Ядро физикаси институти
- Самаркандский государственный университет имени Алишера НавоиРектор · Самарқанд · 1970–1972ҳозирги номи — Самарқанд давлат университети
- Тошкент давлат тиббиёт институтиАссистент, аспирант, ректор · Тошкент · 1936–1950
- Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт марказиДиректор (Улка тиббиёт, ҳозирги Эндокринология илмий-тадқиқот институти) · Тошкент · 1957–1996
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2003 · Ўзбекистон
"Эл-юрт ҳурмати" ордени1998 · Ўзбекистон- Ўзбекистон ССР фан арбоби1965 · Ўзбекистон ССР
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1985 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1916Туғилган
Қозоғистоннинг Марки (Мерке) шаҳрида.
- 1936Тошкент тиббиёт институтини тамомлаган
Шу ерда биокимё кафедрасида ассистент (1936–1938) ва аспирант (1938–1941).
- 1939–1944Фарматсевтика институти директори
1939–1941 ва 1944-йилда; 1941–1944-йилларда уруш қатнашчиси.
- 1944–1947Москвада илмий ходим
СССР Тиббиёт фанлари академиясининг Биология ва тиббиёт кимёси институти.
- 1947–1950Тошкент тиббиёт институти ректори
Ректорлик 1947–1950-йилларда.
- 1950–1956Қишлоқ хўжалиги ва Андижон тиббиёт институтларида
Фанлар академияси Қишлоқ хўжалиги институтида катта илмий ходим (1950–1954), Андижон тиббиёт институтида проректор (1954–1956).
- 1957–1996Эндокринология институтига раҳбарлик
Улка тиббиёт (ҳозирги Эндокринология) илмий-тадқиқот институти директори: 1957–1960, 1962–1963 ва 1976–1996-йилларда.
- 1959Докторлик диссертацияси
Биология фанлари доктори; 1962-йилда профессор.
- 1963–1979Фанлар академиясида раҳбар лавозимлар
Витсе-президент (1963–1966), Биология фанлари бўлими раиси (1966–1979).
- 1964Давлат мукофоти
Қалқонсимон без касалликларида радиоактив ёд билан ўтказилган клиник-биокимёвий ишлари учун.
- 1966Академик
Ўзбекистон Фанлар академияси академиги этиб сайланган.
- 1967–1972Университетларда ва Биокимё институтида
Тошкент давлат университетида кафедра мудири (1967-йилдан), Биокимё институти директори (1967–1969), Самарқанд давлат университети ректори (1970–1972).
- 1994–1997Тиббиёт фанлари бўлими раиси
Ўзбекистон Фанлар академияси Тиббиёт фанлари бўлими.
- 2005Вафот этган
Тошкентда.