Yoqub Ahmedov

Yoqub Ahmedov 1938-yil 3-yanvarda Namangan shahrida tug'ilgan. Bolalik yillaridayoq Alisher Navoiy nomidagi Namangan viloyat musiqali drama va komediya teatrining spektakllarida qatnashgan. Keyin Toshkentga kelib, A. N. Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik san'ati institutida o'qigan va uni 1959-yilda tamomlagan. Hali talabalik chog'ida, 1958-yilda, Hamza nomidagi O'zbek davlat akademik drama teatri (2001-yildan O'zbek milliy akademik drama teatri) truppasiga qabul qilingan va butun ijodiy umrini shu teatrga bag'ishlagan.

Sahnadagi birinchi mustaqil roli Uyg'unning «Parvona» dramasidagi Murod bo'lgan. Keyingi o'n yilliklarda u ellikdan ortiq spektaklda asosiy rollarni ijro etgan. Ular orasida Shekspirning «Veronalik ikki yigit»idagi Protey (1966), A. N. Ostrovskiyning «So'nggi qurbon»idagi Dulchin (1967), Uyg'unning «Abu Rayhon Beruniy»sidagi Beruniy (1973), Sofoklning «Antigona»sidagi Kreont (1977), L. N. Tolstoyning «Tirik murda»sidagi Karenin (1978), Hamzaning «Boy ila xizmatchi»sidagi Solihboy (1982) bor.

1980-yillarda Ahmedov tarixiy siymolar va jahon klassikasi qahramonlarini ko'p o'ynagan: Pirimqul Qodirovning «Yulduzli tunlar» asari asosidagi spektaklda Bobur, Muxtor Avezovning «Abay»ida Abay, Uyg'unning «Zebunniso»sida Shohjahon (uchalasi ham 1983), «Otello»da Otello (1984), Izzat Sultonning «Abdulla Qodiriyning o'tgan kunlari» pyesasida Yusufbek hoji (1988), Uyg'un va Izzat Sultonning «Alisher Navoiy» dramasida Navoiy (1991). Maqsud Shayxzodaning «Mirzo Ulug'bek» tragediyasidagi Ali Qushchi ham uning eng ko'p tilga olinadigan rollaridan. Komil Yashinning «Inqilob tongi» («Buxoro») spektaklidagi Fazilxo'ja roli uchun 1977-yilda SSSR Davlat mukofotiga sazovor bo'lgan.

Kinoda 1958-yildan suratga tusha boshlagan. Uni keng tomoshabinga tanitgan birinchi katta rol Yo'ldosh A'zamovning «Furqat» filmidagi (1959) shoir Furqat obrazi bo'lgan. Shundan so'ng qirqqa yaqin filmda o'ynagan: «Ganga qizi»da (1961) Okxoy, «O'tgan kunlar»da (1969) Azizbek, Komil Yormatovning «Qora konsulning halokati» filmida (1970) Buxoro amiri Olimxon, «Olovli yo'llar» ko'p qismli filmida Shayx Ismoil, «Alibobo va qirq qaroqchi»da (1979) Qosim. Mustaqillik yillarida «Shaytanat» serialida tarixchi olim Xolid domla, «Baron» filmida (2016) polkovnikning otasi obrazlarini yaratgan. «O'zbektelefilm» videofilmlarida ham yetakchi rollarda chiqqan, «O'zbekfilm» kinostudiyasida 400 dan ortiq filmni o'zbek tiliga dublyaj qilishda ovoz bergan.

1969-yilda Ahmedovga O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan artisti, 1974-yilda O'zbekiston SSR xalq artisti unvonlari berilgan, 1991-yil noyabrida esa u SSSR xalq artisti bo'lgan. 1992-yildan 2013-yilgacha u o'zi aktyor bo'lib ishlagan teatrga direktor sifatida rahbarlik qilgan: bu davrda teatrning yangi binosi qurilgan va yangi aktyorlar avlodi shakllangan. Direktorlikdan ketgach ham truppada aktyor sifatida qolgan, umrining so'nggi yillarida O'zbekiston teatr arboblari uyushmasining raisi bo'lgan. Mustaqil O'zbekiston uni «Do'stlik» (1997) va «Fidokorona xizmatlari uchun» (2018) ordenlari bilan taqdirlagan.

Yoqub Ahmedov 2025-yil 30-oktabrda, 87 yoshida vafot etgan.