Yoqubbek

Yoqubbek (Muhammad Yoqubbek Badavlat) taxminan 1820-yilda Qo'qon xonligining Piskent shahrida tug'ilgan; tug'ilgan yili manbalarda turlicha ko'rsatiladi, zamonaviy tarixchilar 1820-yilni ishonchli deb hisoblaydi. Otasi Pirmuhammad Qo'qon xonligida qozi bo'lgan. Uning kelib chiqishi (tojik, sart yoki o'zbek) haqida manbalar bir fikrda emas.

U Qo'qon xonligi xizmatiga kirgan: 1840-yillarda Chinoz, Avliyoota va Oqmachit begi bo'lgan, rus qo'shinlariga qarshi jangda o'zini ko'rsatgan. 1850-yillarning boshida Xo'jand begi, Toshkent boturboshisi bo'lgan; Xudoyorxonga qarshi fitna (1853) muvaffaqiyatsiz chiqqach, Buxoroga qochgan, 1858-yilda Qo'qonga qaytgan. 1864-yilda Toshkentni rus qo'shinlaridan himoya qilishda qatnashgan.

1864-yilda Sharqiy Turkistonda Qing imperiyasiga qarshi qo'zg'olon boshlangach, 1865-yilda Qo'qondan Qashqarga Buzrukxo'ja bilan birga yuborilgan. Tez orada hokimiyatni o'z qo'liga olgan va Qashqar, Yorkent, Xo'tan, Ko'cha kabi shaharlarni birlashtirib, Yettishahar («Yetti shahar») davlatiga asos solgan. Buxoro amiri unga 1866-yilda «Otaliq g'oziy» unvonini bergan; Usmonli davlati uni amir sifatida tan olgan.

Yoqubbek Britaniya, Rossiya va Usmonlilar o'rtasida muvozanat saqlashga urinib, ular bilan shartnoma va muzokaralar olib borgan, biroq biron biridan Qingga qarshi qat'iy yordam ololmagan. Uning davrida masjid, madrasa va karvonsaroylar qurilgan, lekin og'ir soliqlar tufayli aholining bir qismi undan norozi bo'lgan.

U 1877-yil may oyida Ko'rlada vafot etgan; sabab haqida manbalar turlicha (kasallik, zaharlash, o'z joniga qasd yoki insult). Orqasidan taxt uchun kurash boshlandi va 1877–1878-yillarda Qing qo'shinlari Yettishahar davlatiga barham berdi.