Ёқуббек

Ёқуббек (Муҳаммад Ёқуббек Бадавлат) тахминан 1820-йилда Қўқон хонлигининг Пискент шаҳрида туғилган; туғилган йили манбаларда турлича кўрсатилади, замонавий тарихчилар 1820-йилни ишончли деб ҳисоблайди. Отаси Пирмуҳаммад Қўқон хонлигида қози бўлган. Унинг келиб чиқиши (тожик, сарт ёки ўзбек) ҳақида манбалар бир фикрда эмас.

У Қўқон хонлиги хизматига кирган: 1840-йилларда Чиноз, Авлиёота ва Оқмачит беги бўлган, рус қўшинларига қарши жангда ўзини кўрсатган. 1850-йилларнинг бошида Хўжанд беги, Тошкент ботурбошиси бўлган; Худоёрхонга қарши фитна (1853) муваффақиятсиз чиққач, Бухорога қочган, 1858-йилда Қўқонга қайтган. 1864-йилда Тошкентни рус қўшинларидан ҳимоя қилишда қатнашган.

1864-йилда Шарқий Туркистонда Қинг империясига қарши қўзғолон бошлангач, 1865-йилда Қўқондан Қашқарга Бузрукхўжа билан бирга юборилган. Тез орада ҳокимиятни ўз қўлига олган ва Қашқар, Ёркент, Хўтан, Кўча каби шаҳарларни бирлаштириб, Еттишаҳар («Етти шаҳар») давлатига асос солган. Бухоро амири унга 1866-йилда «Оталиқ ғозий» унвонини берган; Усмонли давлати уни амир сифатида тан олган.

Ёқуббек Британия, Россия ва Усмонлилар ўртасида мувозанат сақлашга уриниб, улар билан шартнома ва музокаралар олиб борган, бироқ бирон биридан Қингга қарши қатъий ёрдам ололмаган. Унинг даврида масжид, мадраса ва карвонсаройлар қурилган, лекин оғир солиқлар туфайли аҳолининг бир қисми ундан норози бўлган.

У 1877-йил май ойида Кўрлада вафот этган; сабаб ҳақида манбалар турлича (касаллик, заҳарлаш, ўз жонига қасд ёки инсулт). Орқасидан тахт учун кураш бошланди ва 1877–1878-йилларда Қинг қўшинлари Еттишаҳар давлатига барҳам берди.