Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Tuzatish taklif qilish

Zayniddin Vosifiy

Hirotda tug'ilgan, Toshkentda yashagan fors tilidagi adib va tarixchi; Shayboniylar davri hayotini aks ettirgan «Badoye' ul-vaqoe» xotira-to'plami muallifi.

Faoliyat:
Yozuvchi
Haqiqiy ismi:
Zayniddin Mahmud ibn Abduljamil
Sahna nomi:
Vosifiy
Tug'ilgan:
1485 — taxminan 1566

Biografiya

Zayniddin Mahmud ibn Abduljamil, adabiy taxallusi Vosifiy, 1485-yilda (ba'zi manbalarda 1485/86) Hirotda munshiylar — devon kotiblari oilasida tug'ilgan. U arab tili, adabiyot, fiqh va boshqa fanlarni puxta o'rgangan, Hirotdagi Shohrux madrasasida tahsil ko'rgan. O'n olti yoshida Alisher Navoiy bilan tanishgan va ijodini Hirotda, Navoiy adabiy davrasida boshlagan; Navoiy uning muammo san'atidagi mahoratini yuqori baholagan.

Husayn Boyqaroning o'g'li Faridun Husaynga kotiblik qilgan, boshqa o'g'illariga muallimlik qilgan. 1510-yil atrofida Hirot Safaviy shoh Ismoil qo'liga o'tib, ta'qiblar boshlangach, Movarounnahrga ketgan. 1512–1515-yillarda Samarqand va Buxoroda yashagan, so'ng Parkent, Toshkent va Shahrisabzda bo'lgan.

1518-yilda Shayboniylar sulolasi vakili Keldi Muhammadxon (Sulton Muhammad) uni Shohruxiyaga chaqirgan va ustozlik topshirgan. 1525-yildan Vosifiy Toshkentda yashagan, deyarli bu shahardan chiqmagan. 1528–1529-yillarda Keldi Muhammadxonning Xurosonga yurishlarida qatnashgan, 1537-yilda o'zbek qo'shini bilan Issiqko'l tomon borgan. Keldi Muhammadxon vafotidan keyin uning o'g'li Hasan Sultonga ustoz bo'lgan, 1540-yildan Baroqxon saroyida davlat hujjatlarini tuzgan.

Asosiy asari — «Badoye' ul-vaqoe» («Nodir voqealar»). Uning birinchi qismi 1517–1518-yillarda, ikkinchisi 1539-yilda yozilgan; muallif kitobni umri davomida to'ldirib, qayta ishlab borgan, 1538–1539-yillarda esa uni oltiyashar Hasan Sultonga taqdim etgan. Kitobda Xuroson, Movarounnahr, Turkiston va Eronning 1532-yilgacha bo'lgan ilmiy, adabiy va madaniy hayoti, Ibn Sino, Jomiy, Navoiy va mashhur musiqachilar haqida ma'lumotlar, hikoya va maktublar, o'nlab she'riy namunalar jamlangan.

Vosifiy Toshkent haqida ham ko'p yozgan: kitobda shahar va uning atrofidagi siyosiy voqealar, shoirlar yig'ilib mushoira o'tkazgan Kaykovus chorbog'i, mintaqadagi temir va feruza konlari, shuningdek 83 baytli masnaviy bor, unda Toshkentning bog'lari, havosi va suvi madh etilgan.

Vosifiy 1551-yilda yoki 1566-yilda Toshkentda vafot etgan (manbalarda yil turlicha ko'rsatiladi) va imom Qaffol Shoshiy maqbarasi yonida dafn etilgan. «Badoye' ul-vaqoe»ni keyinchalik Sadriddin Ayniy qayta ishlab nashr ettirgan, A. N. Boldirev uning tanqidiy matnini tayyorlagan (Moskva, 1961), o'zbek tiliga N. Norqulov tarjima qilgan (Toshkent, 1979).

Ta'lim

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1485
    Tug'ilishi

    Hirotda munshiylar oilasida tug'ilgan; Shohrux madrasasida tahsil ko'rgan.

  2. 1501
    Alisher Navoiy bilan tanishuvi

    O'n olti yoshida Navoiy bilan tanishib, uning adabiy davrasida ijod qila boshlagan.

  3. 1510 atrofida
    Movarounnahrga ketishi

    Hirotda Safaviylar hukmronligi o'rnatilgach, ta'qiblardan qochib Movarounnahrga o'tgan.

  4. 1512–1515
    Samarqand va Buxoroda

    Ikki shaharda yashagan, so'ng Parkent, Toshkent va Shahrisabzga sayohat qilgan.

  5. 1517–1518
    «Badoye' ul-vaqoe» birinchi qismi

    Kitobning dastlabki qismini yozgan.

  6. 1518
    Shohruxiyada

    Keldi Muhammadxon uni Shohruxiyaga chaqirib, o'ziga ustoz qilgan.

  7. 1525
    Toshkentga ko'chishi

    Keldi Muhammadxon bilan Toshkentga o'tgan va umrining oxirigacha shu yerda yashagan.

  8. 1528–1529
    Xuroson yurishlari

    Keldi Muhammadxonning Xurosonga yurishlarida qatnashgan.

  9. 1538–1539
    Kitobni Hasan Sultonga taqdim etishi

    «Badoye' ul-vaqoe»ning ikkinchi qismini yozib, kitobni Hasan Sultonga taqdim etgan.

  10. 1540
    Baroqxon saroyida

    Baroqxon saroyida davlat hujjatlarini tuzgan.

  11. 1551 yoki 1566
    Vafoti

    Toshkentda vafot etgan va imom Qaffol Shoshiy maqbarasi yonida dafn etilgan.

Asarlar

  • «Badoye' ul-vaqoe» («Nodir voqealar») (1517)
    Xotira-to'plam

    Birinchi qismi 1517–1518-yillarda, ikkinchisi 1539-yilda yozilgan; Xuroson va Movarounnahrning 1532-yilgacha bo'lgan ilmiy, adabiy va madaniy hayoti, hikoya, maktub va she'riy namunalar.

  • Toshkentni madh etuvchi masnaviy
    Masnaviy

    «Badoye' ul-vaqoe» ichidagi 83 baytli masnaviy: Toshkentning bog'lari, havosi va suvi tasvirlangan.

  • Qozoqlar ustidan g'alaba haqidagi bayonnoma (fathnoma)
    Hujjat

    «Badoye' ul-vaqoe»ga kiritilgan hujjat; 1530-yillardagi harbiy hamkorlik tarixiga oid manba.

Meros

«Badoye' ul-vaqoe» XV asr oxiri — XVI asr birinchi yarmida Xuroson, Movarounnahr va Turkiston ijtimoiy, siyosiy va madaniy hayotini o'rganishda muhim tarixiy manba va adabiy yodgorlik hisoblanadi. Undan V. V. Bartold, E. E. Bertels, Sadriddin Ayniy va boshqa olimlar o'z tadqiqotlarida foydalangan; kitob Toshkent tarixi uchun ham qimmatli ma'lumotlar beradi.

Davr: XV asr oxiri — XVI asr o'rtalari, Temuriylardan Shayboniylar davriga o'tish
  • «Badoye' ul-vaqoe» birinchi qismi yozilgan (1517)
  • A. N. Boldirev tayyorlagan tanqidiy matn Moskvada nashr etilgan (1961)
  • Asarning o'zbekcha tarjimasi Toshkentda chop etilgan (1979)
Zayniddin Vosifiy (1485–1566) — Yozuvchi | Shaxs.uz