Zebunniso begim
Avrangzeb Olamgirning qizi, forsiyda «Maxfiy» taxallusi bilan ijod qilgan boburiylar shoirasi, olima va homiy (taxminan 1638–1702).
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Yozuvchi, Shoira
- Taxallusi:
- Maxfiy
- Hayot yillari:
- taxminan 1638 — 1702
- Otasi:
- Avrangzeb Olamgir
Biografiya
Zebunniso begim boburiylar sulolasidan: otasi Avrangzeb Olamgir, onasi Dilrasbonu. Uning tug'ilgan yili haqida manbalar bir xil emas: ziyouz.uz 1639-yil fevral, Dehli deydi, Vikipediya esa 1638-yil, Davlatobod (Dekan) deb ko'rsatadi, shuning uchun yil taxminiy olindi. Ona tomondan ham, ota tomondan ham u Boburga borib taqaladi.
Savodni Hofiza Maryam Bonu qo'lida chiqardi, keyin otasi unga Mulla Muhammad Ashraf Isfahoniy va boshqa olimlarni ustoz etib tayinladi. U arab va fors tillari, fiqh, mantiq, falsafa va tarixni o'rgandi, nasta'liq, nasx va shikasta xatlarida yozdi, Qur'onni ko'chirib, yod bilgan. Tanbur chalishni ham bilgan.
Zebunniso fors tilida ijod qilib, «Maxfiy» («yashirin») taxallusini olgan. G'azallari to'plami «Devoni Maxfiy» uning vafotidan keyin, 1724-yilda tuzilgan, ammo she'rlarning unga mansubligi haqida olimlar yakdil emas. Unga «Munis ul-arvoh», «Zeb ul-inshoot», «Zeb ut-tafosir» kabi asarlar ham nisbat beriladi; so'nggisi tafsirning fors tiliga tarjimasi bo'lib, uni uning homiyligida bir olim bajargan. Bedilning qizi uning tarbiyasida o'sgani haqida ham rivoyat bor.
U olimlar, shoirlar va san'atkorlarga homiylik qilib, ularga maosh to'lagan, katta kutubxona to'plagan. Hayoti haqida ko'plab rivoyatlar yuradi; eng mashhuri shoir Oqilxon Roziy bilan bog'liq sevgi hikoyasi. Manbalar bunga turlicha talqin beradi: ziyouz.uz Avrangzeb Roziyni qatl ettirgan deydi, inglizcha manbada esa Oqilxon uzoq yashagan amaldor sifatida tilga olinadi. Vikipediyada begim hayotining so'nggi yigirma yilini Dehlidagi Salimgarh qal'asida qamoqda o'tkazgani, buning sabablari esa turli aytilishi qayd etilgan; ziyouz.uz bu haqda yozmaydi.
Zebunniso begim 1702-yilda (hijriy 1113) Dehlida vafot etdi; ba'zi manbalarda 1701. Ziyouz.uz uni Dehlidagi Zarzariy qabristoniga dafn etilgan deydi; Vikipediya ma'lumotiga ko'ra, keyinroq dafni Agra yaqinidagi Sikandraga ko'chirilgan.
Hayot yo'li
- 1638Tug'ilgan (taxminan)
Manbalarda 1638 yoki 1639.
- 1702Vafot etdi
Dehlida; ayrim manbalarda 1701.
- 1724«Devoni Maxfiy» tuzildi
Vafotidan keyin to'plangan she'rlar.