Зебуннисо бегим
Аврангзеб Оламгирнинг қизи, форсийда «Махфий» тахаллуси билан ижод қилган бобурийлар шоираси, олима ва ҳомий (тахминан 1638–1702).
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Ёзувчи, Шоира
- Тахаллуси:
- Махфий
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1638 — 1702
- Отаси:
- Аврангзеб Оламгир
Биография
Зебуннисо бегим бобурийлар сулоласидан: отаси Аврангзеб Оламгир, онаси Дилрасбону. Унинг туғилган йили ҳақида манбалар бир хил эмас: ziyouz.uz 1639-йил феврал, Деҳли дейди, Википедия эса 1638-йил, Давлатобод (Декан) деб кўрсатади, шунинг учун йил тахминий олинди. Она томондан ҳам, ота томондан ҳам у Бобурга бориб тақалади.
Саводни Ҳофиза Марям Бону қўлида чиқарди, кейин отаси унга Мулла Муҳаммад Ашраф Исфаҳоний ва бошқа олимларни устоз этиб тайинлади. У араб ва форс тиллари, фиқҳ, мантиқ, фалсафа ва тарихни ўрганди, настаълиқ, насх ва шикаста хатларида ёзди, Қуръонни кўчириб, ёд билган. Танбур чалишни ҳам билган.
Зебуннисо форс тилида ижод қилиб, «Махфий» («яширин») тахаллусини олган. Ғазаллари тўплами «Девони Махфий» унинг вафотидан кейин, 1724-йилда тузилган, аммо шеърларнинг унга мансублиги ҳақида олимлар якдил эмас. Унга «Мунис ул-арвоҳ», «Зеб ул-иншоот», «Зеб ут-тафосир» каби асарлар ҳам нисбат берилади; сўнггиси тафсирнинг форс тилига таржимаси бўлиб, уни унинг ҳомийлигида бир олим бажарган. Бедилнинг қизи унинг тарбиясида ўсгани ҳақида ҳам ривоят бор.
У олимлар, шоирлар ва санъаткорларга ҳомийлик қилиб, уларга маош тўлаган, катта кутубхона тўплаган. Ҳаёти ҳақида кўплаб ривоятлар юради; энг машҳури шоир Оқилхон Розий билан боғлиқ севги ҳикояси. Манбалар бунга турлича талқин беради: ziyouz.uz Аврангзеб Розийни қатл эттирган дейди, инглизча манбада эса Оқилхон узоқ яшаган амалдор сифатида тилга олинади. Википедияда бегим ҳаётининг сўнгги йигирма йилини Деҳлидаги Салимгарҳ қалъасида қамоқда ўтказгани, бунинг сабаблари эса турли айтилиши қайд этилган; ziyouz.uz бу ҳақда ёзмайди.
Зебуннисо бегим 1702-йилда (ҳижрий 1113) Деҳлида вафот этди; баъзи манбаларда 1701. Ziyouz.uz уни Деҳлидаги Зарзарий қабристонига дафн этилган дейди; Википедия маълумотига кўра, кейинроқ дафни Агра яқинидаги Сикандрага кўчирилган.
Ҳаёт йўли
- 1638Туғилган (тахминан)
Манбаларда 1638 ёки 1639.
- 1702Вафот этди
Деҳлида; айрим манбаларда 1701.
- 1724«Девони Махфий» тузилди
Вафотидан кейин тўпланган шеърлар.