Абдуллахон
Хива хонлигининг Қўнғиротлар сулоласидан бўлган хони (1855): Муҳаммад Аминхон ҳалок бўлгач тахтга ўтирган ва олти ойдан кейин туркманлар билан жангда ўлдирилган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи
- Туғилган:
- тахминан 1835 — 1855
- Туғилган жой:
- Хива, Хоразм
Биография
Абдуллахон — Хива хонлигининг Қўнғиротлар сулоласидан бўлган ҳукмдори, 1855-йилда бор-йўғи бир неча ой хон бўлган. Уни сулоланинг саккизинчи вакили сифатида санашади. Туғилган йили аниқ эмас: баъзи маълумотларда 1835-йил атрофи кўрсатилади, хотирасига қурилган мадраса ҳақидаги маълумотларда эса у ҳалок бўлганда 17 ёшда бўлгани айтилади.
Келиб чиқиши ҳақида манбалар бир хил фикрда эмас. Ўзбек ва рус маълумотномалари уни хон Муҳаммад Аминнинг ўғли деб ёзади, сулола рўйхатларида эса отаси Ибодулла бек деб кўрсатилади. Укаси — кейинчалик тахтга ўтирган Қутлуғ Мурод хон.
Муҳаммад Аминхон 1855-йил мартида Сарахс яқинида туркман-такаларга қарши жангда ҳалок бўлгач, мағлуб бўлиб қайтган қўшин Абдуллахонни тахтга кўтарган. Хонликда тартибсизлик бошланган эди; янги хон кўчманчи туркман қабилаларига қарши уруш олиб борган.
Ҳукмронлиги тахминан олти ой давом этган: 1855-йил августида у ёвмут туркманлари билан жангда ҳалок бўлган. Унинг номи битилган танга ҳам маълум. Тахтни укаси Қутлуғ Мурод хон эгаллади, у ҳам ўша йили ўлдирилди; 1856-йилда ҳокимият Сайид Муҳаммадхонга ўтиб, тартиб тикланди.
Хивалик тарихчи Комилжон Худойберганов хонлар шажарасида Абдуллахонни шошқалоқ ва сабрсиз, бироқ жасур, дўстлик ва адолатни қадрлайдиган киши деб тасвирлаган; Мир Аҳмад деган кишининг гапига кириб, бир неча бегуноҳнинг қони тўкилишига йўл қўйганини ҳам қайд этган. Ўғли қолмаган, бир қизи Абдулазиз тўрага турмушга чиққан.
Хотираси Хивадаги Абдуллахон мадрасасида сақланади: уни 1855-йилда онаси ўғлининг номини ёдда қолдириш учун қурдирган. Мадраса Ичан қалъада, Аллоҳқулихон ва Қутлуғ Мурод иноқ мадрасалари оралиғида, Оқ масжиддан ғарбда жойлашган; ҳозир у ерда Хоразм табиат музейи экспозицияси бор.
Карьера
Ҳаёт йўли
- тахминан 1835Туғилиши
Хивада туғилган; аниқ йили маълум эмас.
- 1855-йил мартТахтга чиқиши
Муҳаммад Аминхон Сарахс яқинида ҳалок бўлгач, қўшин уни Хива хони қилиб кўтарган.
- 1855-йил баҳор–ёзТуркман қабилалари билан уруш
Хонликдаги ғалаёнлар ва кўчманчи туркман қабилаларига қарши ҳарбий юришлар давом этган.
- 1855-йил августВафоти
Ёвмут туркманлари билан жангда ҳалок бўлган; ҳукмронлиги тахминан олти ой давом этган.
- 1855Мадраса қурилиши
Онаси унинг хотирасига Хивада Абдуллахон мадрасасини қурдирган.
- 1856Тахтнинг ўтиши
Укаси Қутлуғ Мурод хон ҳам ўлдирилгач, Сайид Муҳаммадхон хон бўлган.
Мерос
Абдуллахон Хива хонлигининг Муҳаммад Аминхон ҳалок бўлгандан кейинги тартибсиз даврида қисқа муддат ҳукмронлик қилган хонлардан бири. Хивадаги Абдуллахон мадрасаси, маҳаллий тарихчиларнинг шажаралари ва унинг номи битилган танга шу даврдан қолган.
Давр: Хива хонлигида Қўнғиротлар сулоласи ҳукмронлиги, XIX аср ўрталари- Муҳаммад Аминхон Сарахс яқинида ҳалок бўлган, Абдуллахон хон бўлган (1855)
- Абдуллахон ёвмут туркманлари билан жангда ҳалок бўлган (1855)
- Сайид Муҳаммадхон хон бўлиб, тартибни тиклаган (1856)