Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Абу Абдуллоҳ ал-Хоразмий

Олим

X аср хоразмлик олим ва котиб, ўрта аср фанлари таснифига бағишланган «Мафотиҳ ул-улум» қомусий асари муаллифи.

Фаолият:
Олим
Вафот этган сана:
997

Биография

Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Юсуф ал-Хоразмий X аср олими бўлиб, унинг номи асосан «Мафотиҳ ул-улум» («Илмлар калити») асари билан боғлиқ. Бу ал-Хоразмий (783-йилда туғилган алгебра асосчиси) эмас, бошқа шахс эканини таъкидлаш керак. Унинг ҳаёти ҳақида маълумот жуда кам.

Ziyouz.uz мақоласига кўра у ёшлигини Хоразмнинг Хива, Замахшар ва Қиёт шаҳарларида ўтказган, кейин Хуросонда ҳам яшаган. Сомоний вазири Абул Ҳасан ал-Утбий қошида котиб бўлиб хизмат қилган ва шу сабабли «ал-котиб» лақаби билан ҳам танилган. Хизмат юзасидан Бухорога тез-тез бориб, кўплаб олимлар билан учрашган, амирнинг бой кутубхонасидан фойдаланиш ҳуқуқини олган. Дунёқараши қадимги юнон фалсафаси, ал-Киндий, Форобий ва ар-Розий таъсирида шаклланган. У 997-йилда вафот этган.

«Мафотиҳ ул-улум» араб тилида ёзилган, олимнинг бизгача етган ягона асари. Википедияга кўра у тахминан 977-йилдан кейин ал-Утбийнинг топшириғи билан ёзилган ва унга бағишланган. Китоб икки қисмга бўлинган: биринчисида шариат ва араб илмлари — фиқҳ (11 боб), калом (7), грамматика (12), котиблик иши (8), шеърият ва аруз (5), тарих (9); иккинчисида «араб бўлмаган» илмлар — фалсафа, мантиқ, тиббиёт, арифметика, ҳандаса, фалакиёт, мусиқа, механика, кимё. Жами ўн беш илм 93 бобда ёритилган.

Асар ўрта аср фанлари тарихи учун ноёб манба ҳисобланади. Унда давлат девони, солиқлар, суғориш тизими ва сув ускуналари атамалари, мутакаллимлар мазҳаблари (жумладан муътазилийлар), тиббий ва кимёвий билимлар, арифметика ва мусиқа назарияси баён этилган. Ал-Хоразмий математикани онгнинг ихтиёрий ижоди эмас, балки реал олам муносабатларининг акси деб талқин қилади. Асарни 1895-йилда голланд шарқшуноси Г. ван Влотен нашр этган; қўлёзма нусхалари Британия музейи, Берлин ва Истанбул кутубхоналарида сақланади.

Ҳаёт йўли

  1. Хоразмда ёшлик йиллари

    Хива, Замахшар ва Қиётда ўсган, таълим олган.

  2. Ал-Утбий қошида котиб

    Сомоний вазири хизматида; Бухорога қатнаб, амир кутубхонасидан фойдаланган.

  3. 977
    «Мафотиҳ ул-улум»ни ёзиши

    Тахминий вақт: 977-йилдан кейин.

  4. 997
    Вафоти

Асарлари

  • «Мафотиҳ ул-улум» («Илмлар калити») (977)
Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Абу Абдуллоҳ ал-Хоразмий — Олим | Shaxs.uz