Биография
Атоий — XV аср туркий лирикасининг йирик вакилларидан бири, кўпроқ ғазал жанрида ижод қилган шоир. Аниқ туғилган ва вафот этган йиллари ҳамда асл исми номаълум. Балхда яшаган, Самарқанд ва Бухорода ҳам бўлган.
Навоий «Мажолис ун-нафоис»да уни Балхда яшаган, Исмоил ота фарзандларидан бўлган, дарвешсифат ва хушхулқ киши деб таърифлайди, шеъри туркий тилли кишилар орасида кенг шуҳрат топганини ёзади. «Насойим ул-муҳаббат» асарида Навоий Исмоил отани Аҳмад Яссавийнинг укаси Иброҳим отанинг ўғли деб кўрсатади; девон муқовасидаги «Девони Шайхзода Атойи» ёзуви ҳам шоирнинг шайхлар оиласидан чиққанини билдиради. Навоийнинг хабарига кўра, Атоий Улуғбек саройи шоирлари қаторида ҳам бўлган.
Шоир туркий ва форс тилларини, араб адабиётини чуқур билган, туркий ва форсийда шеър ёзган. Унинг ғазалларида муҳаббат билан бирга май ҳам куйланади: май унда ҳаёт завқи ва гўзалликларининг тимсоли бўлиб, Умар Хайём рубоийлари ҳамда Ҳофиз ғазалларидаги талқинга яқин туради. Тил содда ва равон, оҳангдор, халқ оғзаки ижодига яқин бўлгани учун ғазаллари оммага тез етиб борган.
Атоийнинг ягона девони сақланиб қолган; у Санкт-Петербургдаги Шарқшунослик институтида (22 Б-2456 рақами остида) туради. Ғазаллари 1958-йилда Э. Рустамов таҳрири билан Тошкентда, сўнг «Ҳаёт васфи» тўпламида (1988) чоп этилган.
Ҳаёт йўли
- XV асрБалхда яшаши
Балхда яшаб, Самарқанд ва Бухорода ҳам бўлган.
- XV асрУлуғбек саройи
Навоий хабарига кўра, Улуғбек саройи шоирлари орасида бўлган.
Асарлар
- Девон
Ғазаллар тўплами; ягона сақланиб қолган нусхаси Санкт-Петербургда.