Бердақ
Қорақалпоқ халқининг буюк шоири ва мутафаккири; Хива хонлиги давридаги зулмни танқид қилган, «Аҳмоқ подшо», «Халқ учун», «Омонгелди» каби асарлар муаллифи.
- Фаолият:
- Ёзувчи, Шоир
- Ҳақиқий исми:
- Бердимурод Қарғабой ўғли
- Ҳаёт йиллари:
- 1827 — 1900
- Туғилган жой:
- Мўйноқ тумани, Қорақалпоғистон
Биография
Бердақ (асл исми Бердимурод Қарғабой ўғли) — қорақалпоқ адабиётининг энг таниқли вакили, XIX асрда яшаб ижод этган шоир ва бахши. Тахаллуси Бердақ. Ҳаёти ҳақидаги маълумотлар кам, улар асосан унинг ўз шеърларидан олинади.
У 1827-йилда Оролнинг жанубидаги ҳозирги Мўйноқ тумани ҳудудида (Оққалъа жойи) туғилган. Болалигида ота-онасидан айрилиб, амакиси Кўчқорбой қарамоғида ўсган (инглиз манбасида отаси балиқчи бўлгани, онаси шоир ўн ёшга тўлганда вафот этгани айтилади). Ўн ёшида овул мактабига борди, сўнг ўша даврдаги йирик илм маскани Қорақум эшон мадрасасида ўқиди.
Ёшлигидан шеър ёза бошлаган; халқ қўшиқлари, эртак, мақол ва достонлар унинг ижодий шаклланишига асос бўлди. Шеърларига ўзи куй чалиб айтгани учун баҳши сифатида ҳам танилди. Кунхўжа ва Ажиниёз каби замондош шоирлар билан алоқа қилган. Урганч, Бухоро ва Ўрта Осиёнинг бошқа шаҳарларига бориб, тарихий ёдгорликларни кўрган; Навоий, Фузулий ва Маҳтумқули шеъриятини ўрганган.
Бердақ шеърларининг кўпчилиги камбағал ва бева-бечораларнинг оғир меҳнати, бойлар ва амалдорларнинг зулмига бағишланган. «Солиқ», «Бўлган эмас», «Бу йил» шеърларида хон ва беклар сиёсатини, солиқ йиғувчилар ҳамда миробнинг ўзбошимчалигини қоралаган. Шоир адолатли ва маърифатли подшоҳ мамлакатни бошқариши керак, деб ҳисоблаган. «Омонгелди», «Халқ учун», «Айдосбий», «Яхшироқ», «Эрназарбий» асарларида қорақалпоқларнинг хонлар зулмига қарши кураши акс этган, «Аҳмоқ подшо» достонида сабри тугаган халқ золимларга қарши чиқади.
Ахлоқий қарашларида ҳалол меҳнатни улуғлаган («Изладим», «Менга керак» каби шеърларида), кекса, заиф ва етимларни ҳурмат қилишга чақирган, иккиюзламачи мулла ва эшонларни фош этган. Шоир одамларни Навоий сингари яхши ва ёмонга ажратган.
1900-йилда вафот этган. Қорақалпоғистонда кўплаб мактаб, кўча, кинотеатр ва кутубхоналар Бердақ номи билан аталади, санъат ва адабиёт соҳасидаги энг яхши ишлар учун Бердақ номидаги Қорақалпоғистон давлат мукофоти таъсис этилган. Ўзбекистон 2012-йилда унинг портрети туширилган почта маркаси чиқарган.
Ҳаёт йўли
- 1827Туғилиш
Мўйноқ тумани ҳудудидаги Оққалъа жойида туғилган.
- 1830-йиллар охириЕтимлик
Ота-онасидан айрилиб, амакиси қарамоғида ўсган; овул мактабида ўқиган.
- 1840–1850-йилларТаълим ва ижод
Қорақум эшон мадрасасида ўқиган, шеър ёза бошлаган, баҳши сифатида танилган.
- 1900Вафот
Вафот этган.
Асарлар
- «Аҳмоқ подшо»
Достон
- «Солиқ»
- «Бўлган эмас»
- «Бу йил»
- «Халқ учун»
- «Омонгелди»
- «Айдосбий»
- «Яхшироқ»
- «Эрназарбий»
- «Изладим»
- «Менга керак»