Малика Абдуллахўжаева
Патолог-анатом, Ўзбекистон Фанлар академияси академиги, тиббиёт фанлари доктори; 1972–1997-йилларда республиканинг бош патологоанатоми, Республика патологоанатомия маркази раҳбари, Ўзбекистон Қаҳрамони (2006).
Биография
Малика Саматовна Абдуллахўжаева 1932-йил 28-ноябрда Москвада, Шарқ меҳнаткашлари коммунистик университети талабалари оиласида туғилган. Тошкентда ўсган, 1950-йилда 110-сонли ўрта мактабни олтин медал билан битириб, Тошкент давлат тиббиёт институтининг даволаш факултетига ўқишга кирган.
Талабалик йилларидаёқ (1953–1956) патологик анатомия кафедрасидаги илмий тўгаракда шуғулланган, талабалар илмий жамиятининг раиси бўлган. 1956-йилда институтни имтиёзли диплом билан тамомлагач, СССР Тиббиёт фанлари академияси Мия институтининг гистокимё лабораториясида аспирантурада ўқиган. 1960-йил 27-декабрда номзодлик, 1968-йилда докторлик диссертациясини ҳимоя қилган; 1970-йилда унга профессор унвони тасдиқланган.
Бутун илмий-педагогик фаолияти Тошкентдаги тиббиёт олий ўқув юртлари билан боғлиқ. 1960-йиллар бошида институтда Марказий илмий-тадқиқот лабораториясини ташкил этган, 1963–1969-йилларда эса бир вақтнинг ўзида рентгенология, радиология ва онкология илмий-тадқиқот институтида патоморфология бўлими ва гистокимё лабораториясига раҳбарлик қилган. 1969-йилда танлов асосида патологик анатомия кафедраси мудири бўлган; 1990-йилда институт иккига бўлинганидан сўнг 2000-йилгача 2-Тошкент тиббиёт институтининг шу номли кафедрасини бошқарган.
Илмий ишлари асосан асаб тизими патологияси ва иммунопатологияга бағишланган: гиппокампнинг меъёрдаги ва касалликдаги ултраструктурасини ўрганган, натижаларини 1981-йилда алоҳида китобда жамлаган. Ҳомиладорлик асоратларининг патогенези ва патологик анатомияси устида ишлаган; манбаларда уни Ўзбекистонда трансплантацион иммунопатология йўналишининг асосчиси деб атайдилар.
1972–1997-йилларда Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлигининг бош патологоанатоми бўлган. Унинг ташаббуси билан республиканинг даволаш муассасаларида патологоанатомия бўлимлари ташкил этилган, патологик анатомия бўйича интернатура жорий қилинган ва Республика патологоанатомия маркази вужудга келган; марказга у ўзи раҳбарлик қилган. 2005-йилдан марказда саккизинчи тур одам герпес вируси, Эпштейн—Барр вируси ва бошқа вирусларнинг саратон касалликларидаги ўрни ўрганила бошлаган.
Абдуллахўжаева чет эллик талабалар учун қўлланмалар ва стоматология факултети талабалари учун атлас ёзган; 1997–1999-йилларда тиббиёт олий ўқув юртларининг 3-курс талабалари учун «Одам патологияси асослари» номли икки жилдлик ўзбекча дарсликни чоп эттирган. 1995-йилда Ўзбекистон Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, 2000-йилда ҳақиқий аъзоси (академик) этиб сайланган.
1980-йилда Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган фан арбоби унвонига сазовор бўлган; «Ҳурмат белгиси» ордени (1976) ва «Меҳнат шуҳрати» ордени (2003) билан тақдирланган. 2006-йилда унга «Ўзбекистон Қаҳрамони» унвони берилиб, «Олтин юлдуз» медали топширилган. Малика Абдуллахўжаева 2018-йил 26-июнда вафот этган.
Таълим
- Тошкент тиббиёт институтиОлийгоҳ · Тошкент · 1950–1956 · Даволаш факултети, имтиёзли диплом
- СССР Тиббиёт фанлари академияси Мия институтиБошқа · 1956–1960 · Аспирантура, тиббиёт фанлари номзоди (1960)
Карьера
- Ўзбекистон Фанлар академиясиМухбир аъзо (1995), академик (2000) · Тошкент · 1995–2018
- Тошкент давлат тиббиёт институтиПатологик анатомия кафедраси мудири, профессор · Тошкент · 1969–1990
- Рентгенология, радиология ва онкология илмий-тадқиқот институтиПатоморфология бўлими ва гистокимё лабораторияси мудири · Тошкент · 1963–1969
- Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлигиБош патологоанатом · Тошкент · 1972–1997
- 2-Тошкент тиббиёт институтиПатологик анатомия кафедраси мудири · Тошкент · 1990–2000
Мукофотлар
Ўзбекистон Қаҳрамони2006 · Ўзбекистон
Меҳнат шуҳрати ордени2003 · Ўзбекистон- Ўзбекистон ССР фан арбоби1980 · Ўзбекистон ССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1976 · СССР
«Меҳнат фахрийси» медали1984 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1932Туғилиши
Москвада Шарқ меҳнаткашлари коммунистик университети талабалари оиласида туғилган.
- 1950Мактабни битириши
Тошкентдаги 110-сонли ўрта мактабни олтин медал билан тамомлаб, давлат тиббиёт институтига кирган.
- 1956Институтни битириши
Тошкент давлат тиббиёт институтининг даволаш факултетини имтиёзли диплом билан тугатган; СССР Тиббиёт фанлари академияси Мия институтида аспирантурага ўтган.
- 1960Номзодлик диссертацияси
27-декабрда СССР Тиббиёт фанлари академияси Тиббиёт-биология бўлими илмий кенгашида тиббиёт фанлари номзоди даражасини олган.
- 1963–1969Онкология институтида
Рентгенология, радиология ва онкология илмий-тадқиқот институтида патоморфология бўлими ва гистокимё лабораториясига раҳбарлик қилган.
- 1968–1970Докторлик ва профессорлик
1968-йилда докторлик диссертациясини ҳимоя қилган, 1970-йилда профессор унвони тасдиқланган.
- 1969–1990Патологик анатомия кафедраси
Тошкент давлат тиббиёт институтида патологик анатомия кафедрасига мудирлик қилган.
- 1972–1997Бош патологоанатом
Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлигининг бош патологоанатоми лавозимида ишлаган.
- 1990–20002-Тошкент тиббиёт институти
Институт бўлинганидан сўнг 2-Тошкент тиббиёт институтининг патологик анатомия кафедрасини бошқарган.
- 1995–2000Фанлар академияси
1995-йилда Ўзбекистон Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, 2000-йилда академик этиб сайланган.
- 2006Ўзбекистон Қаҳрамони
Ўзбекистон Қаҳрамони унвони берилиб, «Олтин юлдуз» медали топширилган.
- 2018Вафоти
26-июнда вафот этган.
Асарлар
- «Гиппокампнинг меъёр ва патологиядаги ултраструктураси» (1981)Монография
Гиппокамп — хотира, хулқ-атвор ва мотивация маркази — тузилишини турли ташқи таъсирлар остида ўрганиш натижалари жамланган китоб.
- «Одам патологияси асослари» (1997)Дарслик (2 жилд, 1997–1999)
Тиббиёт олий ўқув юртлари 3-курс талабалари учун ёзилган, ўзбек тилидаги илк икки жилдлик дарслик.
- Стоматология факултети талабалари учун атласАтлас
Стоматология факултети талабалари учун патологик анатомия бўйича кўргазмали қўлланма.
- Чет эллик талабалар учун қўлланмаларЎқув қўлланмалар
Патологик анатомиядан чет эллик тиббиёт талабалари учун тайёрланган услубий ва ўқув қўлланмалар.
