Муҳаммад Амин иноқ
Хивадаги қўнғиротлар сулоласининг асосчиси, иноқ (1770–1790); хонларни қўғирчоқ қилиб туриб хонликни бошқарган, Хивада ўз номидаги мадрасани қурдирган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1730 — 1790
- Фарзандлар:
Биография
Муҳаммад Амин иноқ (Муҳаммад Амин бий) — Хивада ҳукм сурган қўнғиротлар сулоласининг асосчиси. Чингизийлардан бўлмагани учун хон унвонини олмаган, иноқ лавозимида туриб, тахтга ўзи танлаган хонларни ўтқазган. Унинг туғилган йили тахминан 1730 деб тахмин қилинади; ҳукмронлик йиллари 1770–1790; вафот йили баъзан 1791 деб олинади.
Дастлаб у туркманларнинг ёвмут ва човдур уруғларига қарши курашган, аммо муваффақиятсизликка учраб, Бухорога, Дониёлбий оталиқ ёнига кетган. Шу орада Хоразмни эгаллаган ёвмутлар Хива тахтига Ғойибхоннинг ўғли Жаҳонгирхонни кўтарган; 1769–1770-йилларда беш қалъа — Ҳазорасп, Хонқа, Урганч, Кат ва Шоҳободда очарчилик ва вабо тарқалиб, кўп ўзбеклар Орол бўйи ва Бухорога кетган. 1770-йилда Муҳаммад Амин иноқ қайтиб, ёвмутларни Хоразмдан қувди ва тахтга Абулхайрхоннинг ўғли Бўлакайхонни ўтқазди.
Кейинги йилларда у мустақил бекларни бўйсундирди, 1782-йилда эса Бухоро хони қўшинининг ҳужумини қайтарди. Шундан сўнг хонликда иқтисодий ҳаёт жонланди, бошқа юртларга қочган аҳоли аста-секин қайтди. Тахтда хонлар тез-тез алмаштирилган: йигирма йил ичида ўн уч марта. Хоразм тарихчилари Мунис, Огаҳий, Баёний унга илиқ муносабат билдирган.
Унинг даврида Хивада Муҳаммад Амин иноқ мадрасаси қурилди (1785-йил), Нодиршоҳ босқинида бузилган шаҳар девори ва дарвозалари тикланди (1785), Жоме масжиди қайта қурилиб, ёнига минора қўшилди. Набираси Элтузар 1804-йилда хон унвонини қабул қилиб, сулолани расмий равишда тахтга олиб чиқди.
Карьера
- Хива хон саройиХива иноқи (хонликнинг ҳақиқий ҳукмдори) · Хива · 1770–1790
Ҳаёт йўли
- 1770Хоразмни қайтариб олган
Бухородан қайтиб, ёвмутларни Хоразмдан қувган; тахтга Бўлакайхонни ўтқазган.
- 1782Бухоро ҳужуми
Бухоро хони қўшинининг ҳужумини қайтарган.
- 1785Мадраса ва девор
Хивада мадраса ва шаҳар девори, дарвозалари тикланган.
- 1790Вафоти
Вафот этган; иноқлик ўғли Авазга ўтган.