Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Муҳаммадшариф Сўфизода
Тузатиш таклиф қилиш

Муҳаммадшариф Сўфизода

Чустлик шоир ва маърифатпарвар, жадид мактаблари асосчиларидан бири; ҳажвий шеърлари, «Тарона» тўплами билан танилган; 1937-йилда қатағон қилинган.

Фаолият:
Ёзувчи, Шоир
Ҳақиқий исми:
Муҳаммадшариф Эгамберди ўғли
Тахаллуси:
Ваҳший
Туғилган:
29 январ 1880 ♒ — 1937
Туғилган жой:
Чуст тумани, Наманган

Биография

Муҳаммадшариф Эгамберди ўғли Сўфизода 1880-йил 29-январда Чуст шаҳрида ҳунарманд оиласида туғилган; отаси пичоқчилик билан шуғулланган. Унинг туғилган йили аввал 1869 деб ёзилган, аммо шоирнинг ўз таржимаи ҳоли ва шахсий ишидаги маълумотлар, шунингдек Ўзбекистон миллий энсиклопедияси 1880-йилни кўрсатади. Саводни маҳалладаги қўшниси Манзура отиндан чиқарган, кейин эски мактабда ўқиган; Ҳофиз, Бедил, Навоий, Муқимий ва Фурқат ижодини ўрганиб, ўзи ҳам шеър машқ қила бошлаган.

1890-йилларда Қўқонда яшаб, мадрасада таҳсил олган ва Муқимий даврасидаги шоирларга яқинлашган. Муқимийнинг тавсияси билан «Ваҳший» тахаллусини қўллаб, бой-амалдорларни фош этувчи ҳажвий шеърлар ёзган. 1899-йилда Чустга қайтган, орадан икки йил ўтиб эса даҳрийликда айбланиб, ўлимга ҳукм қилинган; шоир юртини тарк этишга мажбур бўлган.

1900–1913-йилларда Тифлис, Боку, Арабистон, Ҳиндистон ва Туркияда бўлган, Бокуда озарбайжон маърифатпарварлари билан танишган, шеърлари Туркистон, Кавказ ва Оренбург матбуотида чиқиб турган. 1910–1913-йилларда Қўнғиротда ўқитувчилик қилган. 1913-йилда Чустга қайтиб, янги усулдаги мактаб очган; Камарсада қишлоғида етимлар учун «Дорулайтом» ва катталар учун кечки мактаб ташкил этиб, она тили ва ҳандасадан дарс берган. 1914-йилда эълон қилинган «Чустилар бизлар» шеъри яна қувғинга сабаб бўлган. Тўрақўрғон яқинидаги Шаҳанд қишлоғида ҳам жадид мактаби очган; қишлоқдаги 33-мактаб ҳозир унинг номини олган.

1915-йилдан Ҳиндистон ва Афғонистонда ўқитувчилик қилган. Кобулда чиққан «Сирожул-ахбор» газетасидаги шеърлари амир Ҳабибуллоҳ эътиборига тушган ва у рухсат бериб, шоир мактаб очган; амир Омонуллоҳ даврида маориф вазирлигида ишлаган. 1918–1919-йилларда Афғонистон ваколатхонаси таржимони сифатида Туркистонга келган ва юртида қолган.

Совет даврида ҳам шеър ва педагогик иш билан шуғулланган: ҳажвий шеърлари «Қизил Ўзбекистон», «Муштум» ва «Фарғона» нашрларида босилган. 1925-йил 13-августда «Фарғона» газетасида «Хушчақчақ қаламлар» туркуми чиққан, 1934-йилда «Байрам нашидалари» достонини ёзган. 1926-йил 27-февралда Ўзбекистон ҳукумати қарори билан Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий билан бирга «Ўзбекистон ССР халқ шоири» унвонига сазовор бўлган. 1935-йил 29-январда унинг 55 йиллиги нишонланган ва 200 дан ортиқ шеъри нашрга йиғилган.

1937-йилда Сўфизода «халқ душмани» деб эълон қилиниб, қамоққа олинган ва шу йили Тошкентда отиб ташланган; у 57 ёшда эди. Қабри қаердалиги номаълум, нашрга тайёрланган шеърлар тўплами эса чиқмай қолган.

Шоирнинг ягона шеърлар тўплами «Тарона» 1968-йилда, «Танланган асарлар» (Ибрат ва Ажзий билан бирга) 1999-йилда нашр этилган. Чустда унинг номида музей очилган, Наманган вилояти болалар кутубхонаси ҳам Сўфизода номи билан юритилади.

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1893–1899
    Қўқонда яшаган йиллари

    Мадрасада ўқиган, Муқимий даврасига яқинлашган ва «Ваҳший» тахаллуси билан ҳажвий шеърлар ёзган.

  2. 1900–1913
    Шарқ мамлакатларида

    Тифлис, Боку, Арабистон, Ҳиндистон ва Туркияда бўлган; 1910–1913-йилларда Қўнғиротда ўқитувчилик қилган.

  3. 1913
    Чустда янги усулдаги мактаб

    Жадид мактаби очган, Камарсада қишлоғида етимлар учун «Дорулайтом» ва катталар учун кечки мактаб ташкил этган.

  4. 1914
    «Чустилар бизлар» шеъри

    Шеъри эълон қилингандан кейин яна қувғинга учраган.

  5. 1915–1919
    Ҳиндистон ва Афғонистонда

    Мактабларда дарс берган, Афғонистонда маориф вазирлигида ишлаган; 1918–1919-йилларда Туркистонга қайтиб келган.

  6. 1925
    «Хушчақчақ қаламлар» туркуми

    13-августда «Фарғона» газетасида ҳажвий шеърлар туркуми босилган.

  7. 1926
    «Ўзбекистон ССР халқ шоири» унвони

    27-февралда Ўзбекистон ССР ҳукумати қарори билан Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий билан бирга берилган.

  8. 1934
    «Байрам нашидалари» достони

    Совет даврида ёзилган достонларидан бири.

  9. 1935
    55 йиллик юбилей

    29-январда нишонланган; нашр учун 200 дан ортиқ шеъри йиғилган.

  10. 1937
    Қамоқ ва ўлим

    «Халқ душмани» деб эълон қилиниб, қамоққа олинган ва шу йили Тошкентда отиб ташланган.

  11. 1968
    «Тарона» тўпламининг нашри

    Шоирнинг ягона шеърлар тўплами вафотидан ўттиз йилдан кўп вақт ўтиб чоп этилган.

  12. 1999
    «Танланган асарлар»

    Ибрат ва Ажзий билан бирга «Маънавият» нашриётида чиққан тўплам.

Асарлар

  • «Дакананг» ва «Бедананг»
    Ҳажвий ғазаллар

    «Ваҳший» тахаллуси билан ёзилган дастлабки ҳажвий шеърлар; Муқимий ва Фурқат анъаналарини давом эттирган.

  • «Ғубор дарду олам» ва «Ўпай»
    Лирик ғазаллар

    1890-йиллар ижодига мансуб лирик ғазаллар.

  • «Ўзбек хонимига», «Хонимлар исминда», «Ватан», «Муслималар»
    Маърифий шеърлар

    1910–1913-йилларда Қўнғиротдаги ўқитувчилик даврида ёзилган, маърифат ва аёллар тақдирига бағишланган шеърлар.

  • «Чустилар бизлар» (1914)
    Ҳажвий шеър

    Эски усул тарафдорларини ўз оғзидан фош этувчи шеър; эълонидан кейин муаллиф яна қувғин қилинган.

  • «Хушчақчақ қаламлар» (1925)
    Шеърлар туркуми

    «Фарғона» газетасининг 13-август сонида босилган ҳажвий шеърлар.

  • «Ҳақиқатдан кўз юмганлар», «Қалайсизлар?», «Сайловга»
    Шеърлар

    1920-йиллар матбуотида чиққан, замона муаммоларини акс эттирган шеърлар.

  • «Байрам нашидалари» (1934)
    Достон

    Совет даврида ёзилган достон.

  • «Тарона» (1968)
    Шеърлар тўплами

    Шоирнинг ягона шеърлар тўплами, вафотидан кейин нашр этилган.

  • «Танланган асарлар» (1999)
    Танланган асарлар

    Ибрат ва Ажзий билан бирга «Маънавият» нашриётида чиққан тўплам.

Муҳаммадшариф Сўфизода (1880–1937) — Ёзувчи | Shaxs.uz