Биография
Назармат (тўлиқ исми Назармат Эгамназаров) 1917-йил 7-ноябрда ҳозирги Тожикистон ҳудудидаги Хўжанд вилояти Нов қишлоғида туғилган. Унинг шеъриятга келишига акаси, шоир Ашурмат Назаров (1913–1964) катта таъсир кўрсатган. Биринчи шеъри — «Қўзичоқ» 1934-йилда матбуотда эълон қилинган.
1935-йилда ўрта мактабни битиргач, Самарқанд давлат университетига ўқишга кирди ва 1941-йилда тамомлади. Шу йили «Ёшлик завқи» номли илк шеърий тўплами чоп этилди, аммо шоир ўша йили урушга сафарбар бўлди: Иккинчи жаҳон урушида взвод командири бўлиб хизмат қилди. 1944–1947-йилларда «Фронт ҳақиқати» газетасида ишлади.
Армиядан қайтгач, 1947–1954-йилларда «Қизил Ўзбекистон» (ҳозирги «Ўзбекистон овози») газетасида адабий ходим ва бўлим мудири бўлди, сўнг 1985-йилгача «Тошкент ҳақиқати» газетасининг адабиёт ва санъат бўлимини бошқарди. Уруш сабаб иккинчи тўплами — «Ватан ишқи» фақат 1949-йилда нашр этилди.
Кейинги ўн йилликларда «Яшил далалар» (1955), «Сир бўйи — нур бўйи» (1959), «Тоғдаги гулханлар» (1962), «Най садоси» (1965), «Баҳор қўшиғи» (1968), «Мангу олов» (1972) каби шеърий тўпламлари, болаларга атаб ёзилган «Шаҳримиз болалари» (1970) ва «Ғунчалар» (1987) китоблари чиқди. Кўплаб шеърлари қўшиққа айланган. Умуман, унинг йигирмадан ортиқ шеърий ва насрий китоби нашр этилган.
Уруш мавзуси Назармат ижодининг асосий йўналишларидан бири бўлди: «Юракдаги ўқ» достони, «Оловли тонг» ва «Сайёд жасорати» қиссалари, «Қирғоқдаги жанг», «Бурч йўли», «Турналар йўли» каби ҳикоя ва очерк тўпламлари фронтдаги ҳаётга бағишланган. Шоир шу билан бирга таржимон сифатида Фирдавсий, Хисрав Деҳлавий, Жомий, Носир Хусрав, Бедил, Мирзо Турсунзода ва Миршакар асарларини ўзбек тилига ўгирган.
1967-йилда унга Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган маданият ходими унвони берилган, мустақилликнинг етти йиллиги муносабати билан эса «Эл-юрт ҳурмати» ордени билан тақдирланган. 1990-йилларда «Гул ва гулхан» (1997) сайланмаси ва «Она кўрсатган йўл» (1997) хотира-очерклари китоби чоп этилди; 2002-йилда ёзувчиларнинг унинг ижоди ҳақидаги мақолалари «Дилнома» тўпламида жамланди. Назармат 2009-йилда вафот этган.
Таълим
- Самарқанд давлат университетиОлийгоҳ · Самарқанд · 1935–1941
Карьера
- «Қизил Ўзбекистон» газетасиАдабий ходим, бўлим мудири · Тошкент · 1947–1954
- «Тошкент ҳақиқати» газетасиАдабиёт ва санъат бўлими мудири · Тошкент · 1954–1985
- «Фронт ҳақиқати» газетасиГазета ходими · 1944–1947
Мукофотлар
"Эл-юрт ҳурмати" ордени1998 · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган маданият ходими1967 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1917Туғилиши
Хўжанд вилояти Нов қишлоғида туғилди.
- 1934Биринчи шеъри
«Қўзичоқ» шеъри матбуотда эълон қилинди.
- 1935–1941Самарқанд давлат университети
Мактабни битиргач, университетда ўқиди ва 1941-йилда тамомлади.
- 1941«Ёшлик завқи»
Илк шеърий тўплами нашр этилди; шоир урушга кетди.
- 1941–1945Уруш йиллари
Иккинчи жаҳон урушида взвод командири бўлиб хизмат қилди.
- 1944–1947«Фронт ҳақиқати» газетаси
Фронт газетасида ходим бўлиб ишлади.
- 1947–1954«Қизил Ўзбекистон»
Газетада адабий ходим ва бўлим мудири бўлиб ишлади.
- 1949«Ватан ишқи»
Уруш сабаб кечиккан иккинчи шеърий тўплами чоп этилди.
- 1954–1985«Тошкент ҳақиқати»
Газетанинг адабиёт ва санъат бўлимини бошқарди.
- 1967Унвон
Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган маданият ходими унвони берилди.
- 1998«Эл-юрт ҳурмати» ордени
Мустақилликнинг етти йиллиги шарафига берилган орденни олди.
- 2009Вафоти
2009-йилда вафот этди.
Асарлар
- «Ёшлик завқи» (1941)Шеърий тўплам
Биринчи тўплами; Иккинчи жаҳон уруши арафасида чоп этилган.
- «Ватан ишқи» (1949)Шеърий тўплам
Иккинчи тўплами; уруш туфайли кечикиб нашр этилган.
- «Яшил далалар» (1955)Шеърий тўплам
Урушдан кейинги йилларда чиққан тўпламларидан бири.
- «Сир бўйи — нур бўйи» (1959)Шеърий тўплам
Энсиклопедияларда шоирнинг энг таниқли тўпламларидан бири сифатида тилга олинади.
- «Шаҳримиз болалари» (1970)Болалар шеърлари тўплами
Болаларга атаб ёзилган шеърлар.
- «Мангу олов» (1972)Шеърий тўплам
Шеър ва достонлар тўплами.
- «Юракдаги ўқ» (1965)Достон (поэма)
Иккинчи жаҳон уруши мавзусидаги достон.
- «Оловли тонг» (1955)Қисса
Ҳарбий мавзудаги қисса.
- «Сайёд жасорати»Қисса
Иккинчи жаҳон уруши мавзусидаги қисса; ҳарбий ҳужжатли насримизда муҳим ўрин тутади, деб баҳоланади.
- «Қирғоқдаги жанг» (1965)Ҳикоя ва очерклар
Ҳарбий туркумдаги ҳикоя ва очерклар тўплами.
- «Турналар йўли» (1977)Ҳикоя ва очерклар
Ҳарбий туркумдаги ҳикоя ва очерклар тўплами.
- «Гул ва гулхан» (1997)Сайланма
Танланган асарлар тўплами.