
Николай Корженевский
Рус ва совет географи, глясиолог ва Помир тадқиқотчиси: Марказий Осиё музликларининг дастлабки каталогини тузган, Тошкентда профессор бўлган.
Биография
Николай Леополдович Корженевский 1879-йил 6 (18) февралда Витебск губерниясининг Завереже қишлоғида (ҳозир Псков вилоятининг Невел тумани) туғилган. Отаси Ковно губерниясидаги дворян оиласидан, онаси поляк аёл эди. Отасининг касаллиги ва вафоти университетга киришга тўсқинлик қилди; реал билим юртидан сўнг Корженевский Киев ҳарбий билим юртини аъло баҳолар билан тугатди (1901).
У хизмат жойи сифатида Туркистоннинг чеккасидаги Ош шаҳрини танлади. Ҳарбий вазифалари билан бир қаторда астрономия, геодезия, метеорология, геология, глясиология ва ботаникани мустақил ўрганди; 1902-йилда Ош билан Жалолободни боғловчи иккита гелиотелеграф станцияси қурди. 1903-йилда уни отряд билан Помирга юборишди: бир ёзда Шарқий Помир, Вахон ва Шуғнон бўйлаб тахминан 1500 километр йўл босди ва катта гербарий тўплади.
1903–1928-йилларда Корженевский Помирга ўн бир марта саёҳат ва экспедиция уюштирди. 1904-йилда Буюк Пётр тизмасида йирик музликни кашф этиб, уни устози Иван Мушкетов номи билан атади; 1905-йилда кейинчалик Кауфман, Ленин ва (ҳозир) Абу Али ибн Сино номини олган чўққининг биринчи чизмаси ва иккита суратини олди. 1905-йилда полковник қизи Эвгения Топорнинага уйланди; у экспедицияларда ва материалларни қайта ишлашда унга ёрдам берди. Корженевский 1910-йилда Муксу юқори оқимида кашф этган етти минг метрлик чўққини хотини номи билан атади.
Илмий ишларни у хизмат билан бирга олиб борди. 1909-йилда ҳарбий-интендантлик курсини тугатиб, Скобелевда (ҳозирги Фарғона) 2-Туркистон милтиқчилар бригадасининг интенданти бўлиб хизмат қилди, Биринчи жаҳон урушида 1-Туркистон корпуси таркибида Ғарбий фронтда жанг қилди ва 1917-йилда полковник унвонида қайтди. 1920-йилларда Туркистон фронти таъминоти бошлиғи бўлди, кейин Қизил армия кадрларини тайёрлаш билан шуғулланди. 1921-йилдан Тошкентдаги Туркистон (кейинчалик Ўрта Осиё) давлат университетида географиядан дарс берди; у университет асосчиларидан бири ҳисобланади.
1928-йилда Корженевский Помирнинг харита-схемасини тузди; унда биринчи марта у «СССР Фанлар академияси тизмаси» деб атаган меридионал тизма тасвирланди. 1930-йилда унинг «Ўрта Осиё музликлари каталоги» нашр этилди; ўз тадқиқотлари натижасида илмий муомалага 70 га яқин йирик музлик киритилди. У Ўрта Осиё гидрометеорология институтида ишлади, 1937-йилда диссертация ҳимоя қилмай география фанлари доктори даражасини олди ва Ўрта Осиё университетининг табиий география кафедрасига мудир бўлди. 1939-йилда унга Ўзбекистон ССР фан арбоби унвони берилди, 1947-йилда Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси этиб сайланди.
Николай Корженевский 1958-йил 31-октабрда Тошкентда вафот этди ва Боткин қабристонига дафн этилди. Унинг номи билан учта музлик (Орқа Олой, Кокшол-Тоо ва Заилий Олатови тизмаларида) ҳамда Орқа Олой тизмасидаги чўққи аталган.
Таълим
- Киев ҳарбий билим юртиКоллеж, техникум · 1901
- Николай Бош штаб академиясиОлийгоҳ · 1909 · Ҳарбий-интендантлик курси
Карьера
- Туркистон давлат университетиПрофессор, табиий география кафедраси мудири · Тошкент · 1921–…ҳозирги номи — Ўзбекистон Миллий университети
- Россия императорлик армиясиОфитсер, интендант · 1901–1917
- Ишчи-деҳқон Қизил армиясиТуркистон фронти таъминоти бошлиғи · 1920–1928
- Ўрта Осиё гидрометеорология институтиКонсултант, глясиология бўлими бошлиғи · Тошкент · 1926–1958
- Бутуниттифоқ география жамиятиҲақиқий аъзо · 1931–…
Мукофотлар
- Ўзбекистон ССР фан арбоби1939 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1879Туғилиши
Витебск губерниясининг Завереже қишлоғида туғилган.
- 1901Киев ҳарбий билим юрти
Билим юртини аъло баҳолар билан тугатиб, Туркистондаги Ош шаҳрида хизмат қилишни танлаган.
- 1903Биринчи Помир экспедицияси
Шарқий Помир, Вахон ва Шуғнон бўйлаб тахминан 1500 километр йўл босиб, гербарий тўплаган.
- 1904Мушкетов музлиги
Буюк Пётр тизмасида йирик музликни кашф этиб, уни устози номи билан атаган.
- 1909–1917Интендантлик хизмати ва уруш
Скобелевда бригада интенданти бўлган, Ғарбий фронтда жанг қилган, полковник бўлиб қайтган.
- 1921Тошкентдаги университет
Туркистон (Ўрта Осиё) давлат университетида географиядан дарс бера бошлаган.
- 1928Помир харитаси
«СССР Фанлар академияси тизмаси» туширилган Помир харита-схемасини тузган.
- 1930Музликлар каталоги
«Ўрта Осиё музликлари каталоги»ни нашр этган.
- 1937Фан доктори
Ҳимоясиз география фанлари доктори даражасини олган ва табиий география кафедрасига мудир бўлган.
- 1939Фан арбоби унвони
Ўзбекистон ССР фан арбоби унвони берилган.
- 1947Академиянинг мухбир аъзоси
Ўзбекистон ССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси этиб сайланган.
- 1958Вафоти
Тошкентда вафот этган, Боткин қабристонига дафн этилган.
Асарлар
- «Олой довонлари бўйлаб» (1905)Мақола
Рус тоғ жамияти йилномасида эълон қилинган, Олой довонлари бўйлаб саёҳат тавсифи.
- «Помирга, Вахон ва Шуғнонга сафар» (1906)Саёҳат ҳисоботи
1903-йилги экспедиция ҳисоботи, Санкт-Петербургда чиққан.
- «Помир орқали Ҳиндукушга (Ошдан Помир постигача)» (1912)Очерк
Исторический вестник журналида босилган саёҳат очерки.
- «Помир харита-схемаси» (1928)Харита
Унда биринчи марта СССР Фанлар академияси тизмаси кўрсатилган.
- «Ўрта Осиё музликлари каталоги» (1930)Илмий каталог
Минтақа музликлари ҳақидаги дастлабки тўплам.
- «Олой тизмаси шимолий ён бағридаги музликлар» (1955)Монография
Тошкентда нашр этилган, Олой тизмаси музланишини ўрганиш.