Биография
Нина Борисовна Немсева 1926-йил 12-декабрда Уфада (Бошқирд АССР) хизматчилар оиласида туғилган, болалигини Белоретскда ўтказган. 1944-йилда Белоретск педагогика билим юртини тугатган ва тахминан бир йил мактабда дарс берган. Урушдан кейин Тошкентга келиб, 1945-йил сентябрида Ўрта Осиё давлат университетининг (САГУ) тарих факултетига ўқишга кирган ва археологияни танлаган.
Унинг устозлари орасида М. Э. Массон ва Г. А. Пугаченкова бор эди. Талабалик йилларида тўрт йил давомида Жанубий Туркманистон археологик комплекс экспедициясида ишлаб, Эски Ниса қазишмаларида қатнашган; диплом иши шу ердаги думалоқ ибодатхонага бағишланган. 1950-йилда университетни тамомлаган.
Шундан кейин Меъморчилик ишлари бошқармасининг ёдгорликларни муҳофаза қилиш бўлимида археолог бўлиб ишлаган ва Гўри Амир мақбарасида мустақил қазишмаларни олиб борган. 1957–1969-йилларда махсус илмий-реставрация ишлаб чиқариш устахонасида, 1970–1971-йилларда ЎзССР Фанлар академияси Тарих институти археология бўлимида, 1971–1988-йилларда ЎзССР Маданият вазирлигининг Ҳамза номидаги Санъатшунослик институтида ишлаган. 1972-йилда тарих фанлари номзоди илмий даражасини олган.
Немсева Самарқанддаги Шоҳизинда мажмуасини тахминан ўн йил ўрганган: қазишмалар натижасида Тамғач Буғрохон мадрасаси қолдиқлари аниқланган, мажмуанинг ядроси — Қусам ибн Аббос мақбараси шаклланишининг бошланиши XI асрга оид экани асосланган. Афросиёб жанубидан топилган энг қадимий маданий қатламлар Самарқанд пайдо бўлган вақтни милоддан аввалги I минг йиллик ўрталарига тегишли деб ҳисоблаш, яъни шаҳар 2500 йилдан ортиқ мавжуд эканини кўрсатиш имконини берган.
Унинг бошқа йирик лойиҳаси — Бухоро даштидаги қорахонийлар даври сарой мажмуаси Работ-и Маликда 1973–1975, 1977 ва 1997–2001-йилларда ўтказилган қазишмалар; уларга деярли бутун вақт давомида у раҳбарлик қилган. У шунингдек Термиз яқинидаги Боба-тепа мулки ва қалъаси, Тожикистондаги Хўжа Машҳад ва Кўк-Гумбаз масжиди, Туркистондаги Хожа Аҳмад Яссавий мақбараси ёдгорликларини текширган, 1970-йиллар охири — 1980-йиллар бошида Сирдарё ва Жиззах вилоятларида Ўзбекистон археологик ёдгорликлари тўплами учун разведка ишларини ўтказган.
1990-йилларнинг ўрталаридан Бухорода Сайфиддин Бохарзий ва Буёнқулихон мақбаралари мажмуасини ўрганган, 1999–2003-йилларда Ўзбекистон Фанлар академияси Тарих институтида катта илмий ходим бўлган. У бешта китоб, бир неча рисола ва тахминан 150 илмий мақола муаллифи. Нина Немсева 2021-йил 13-июлда Германиянинг Дюсселдорф шаҳрида вафот этган.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1945–1950 · Тарихчи-археолог
Карьера
- Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институтиКатта илмий ходим · Тошкент · 1999–2003
- Ҳамза номидаги Санъатшунослик институтиИлмий ходим · Тошкент · 1971–1988
Ҳаёт йўли
- 1926Туғилиши
Уфада (Бошқирд АССР) дунёга келган.
- 1945–1950Ўрта Осиё давлат университетида ўқиши
Тарих факултетининг археология кафедрасида ўқиган, Эски Ниса экспедициясида амалиёт ўтаган.
- 1950Ёдгорликларни муҳофаза қилиш бўлимида
Меъморчилик ишлари бошқармасида археолог бўлиб ишга кирган, Гўри Амир мақбарасида қазишмалар олиб борган.
- 1957–1969Махсус илмий-реставрация устахонаси
Ёдгорликларни тадқиқ этиш ва таъмирлаш ишларида қатнашган; Шоҳизинда ва Афросиёбдаги қазишмалар шу йилларга тўғри келади.
- 1971–1988Ҳамза номидаги Санъатшунослик институти
Ўрта Осиё меъморий-археологик ёдгорликларини ўрганишни давом эттирган.
- 1972Номзодлик даражаси
Тарих фанлари номзоди илмий даражасини олган.
- 1973–2001Работ-и Малик қазишмалари
1973–1975, 1977 ва 1997–2001-йиллардаги қазишмаларга раҳбарлик қилган.
- 1979«Шоҳизинда ансамбли»
Ю. З. Шваб билан ҳаммуаллифликда ансамбл ҳақидаги китоб нашр этилган.
- 1999–2003Тарих институтида катта илмий ходим
Бухородаги Сайфиддин Бохарзий хонақоси мажмуасини ўрганган.
- 2021Вафоти
13-июлда Германиянинг Дюсселдорф шаҳрида вафот этган.
Асарлар
- «Шоҳизинда ансамбли» (1979)Китоб
Ю. З. Шваб билан ҳаммуаллифликда ёзилган, Тошкентда нашр этилган.
- «Шоҳизинда» (албом) (1987)Албом
Мажмуа ёдгорликлари ҳақидаги тасвирий нашр.
- «Бухородаги Сайфиддин Бохарзий хонақоси: меъморий мажмуа тарихига доир» (2003)Китоб
Бухородаги хонақо мажмуаси тадқиқоти.
- «Работ-и Малик, XI — XVIII аср бошлари: археологик тадқиқотлар» (2009)Китоб
Қорахонийлар сарой мажмуаси қазишмалари натижалари.
- «Шоҳизинда ансамбли: тарих, археология, меъморчилик, XI—XXI асрлар» (2017)Китоб
Ансамблнинг тарихи ва археологияси ҳақидаги умумлаштирувчи китоб.
- «Афросиёбнинг жанубий чеккаси стратиграфияси» (1969)Мақола
Афросиёб тўпламида чоп этилган.