Биография
Пётр Фокич Боровский 1863-йил 27-майда (янги услубда 8-июнда) Чернигов губернияси Стародуб уездининг Погар қасабасида туғилган. Новгород-Северск гимназиясини олтин медал билан тугатган, тиббиётни Киев университетида ўргана бошлаган, сўнг Санкт-Петербургдаги Ҳарбий-тиббиёт академиясида таълимни давом эттириб, 1887-йилда уни аъло баҳо билан битирган.
1891-йилда суяк ва бўғимлар сили ҳақидаги диссертациясини ҳимоя қилган ва Марғилон ҳарбий лазаретига шифокор этиб тайинланган. 1892-йилда Тошкентга юборилган: бу ерда ҳарбий госпиталнинг жарроҳлик бўлими ва бактериология лабораториясига раҳбарлик қилган.
1894-йилдан Боровский Ўрта Осиёда кенг тарқалган «пендинка» — «сарт яраси» (ҳозирги номи тери лейшманиоз)нинг келиб чиқишини ўргана бошлаган. Тахминан уч йиллик изланишлардан сўнг у касаллик қўзғатувчиси бактерия ёки замбуруғ эмас, балки энг оддий ҳайвонлар (Протозоа) турига мансублигини аниқлаган. Натижаларини 1898-йил 23-сентабрда Санкт-Петербургда Пирогов номидаги Россия жарроҳлар жамияти йиғилишида баён этган ва ўша йили «Ҳарбий-тиббиёт журнали»да эълон қилган. Қўзғатувчини 1903-йилда америкалик Райт ҳам тасвирлаб бергач, кашфиёт узоқ вақт унга нисбат берилган; Боровскийнинг устуворлиги халқаро миқёсда фақат 1932-йилда тан олинган. Ҳамкасби К. Шулгин унинг кузатувларини тасдиқлаган ва 1902-йилда касаллик тунги қон сўрувчи ҳашаротлар орқали юқиши ҳақидаги тўғри фаразни биринчи бўлиб айтган. Боровский сийдик пуфагини тикишнинг янги усулини ҳам таклиф этган.
Инқилобдан кейин Тошкентда тиббиёт олий таълимини йўлга қўйишда иштирок этган: у Тошкент университети тиббиёт факултетининг ташкилотчиларидан бири бўлган. 1920-йилдан умрининг охиригача шу факултетнинг, кейинроқ тиббиёт институтига айланган муассасанинг госпитал жарроҳлик кафедрасига мудирлик қилган; 1926-йилда факултет декани бўлган. Ўзбекистонда соғлиқни сақлаш тизимини ташкил этганлардан бири сифатида ҳам тилга олинади.
1927-йилда унга Меҳнат Қаҳрамони унвони берилган, Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан ҳам тақдирланган. Пётр Боровский Тошкентда 1932-йил 15-декабрда вафот этган ва шу шаҳарда дафн этилган.
Унинг номи Тошкентдаги ҳарбий госпитал, шаҳарнинг тиббиёт коллежи ва шу коллеж жойлашган кўчага берилган.
Таълим
- Киев университетиОлийгоҳ
- Санкт-Петербург Ҳарбий-тиббиёт академиясиОлийгоҳ · 1887 · Лекар (аъло баҳо билан)
Карьера
- Тошкент давлат тиббиёт институтиПрофессор, госпитал жарроҳлик кафедраси мудири · Тошкент · 1920–1932
- Тошкент ҳарбий госпиталиЖарроҳлик бўлими ва бактериология лабораторияси мудири · Тошкент · 1892–…
Ҳаёт йўли
- 1887Ҳарбий-тиббиёт академиясини тамомлаши
Санкт-Петербургдаги академияни аъло баҳо билан битирган.
- 1891Диссертация ва Марғилонга тайинланиши
Суяк ва бўғимлар сили ҳақидаги ишини ҳимоя қилиб, Марғилон ҳарбий лазаретида шифокор бўлган.
- 1892Тошкентга кўчиши
Ҳарбий госпиталнинг жарроҳлик бўлими ва бактериология лабораториясига раҳбарлик қилган.
- 1894–1898Пендинка касаллигини ўрганиши
Ўрта Осиёда кенг тарқалган касалликнинг қўзғатувчисини излаган.
- 1898Тери лейшманиоз қўзғатувчисининг тасвири
23-сентабрда кашфиёт ҳақида Петербургда маъруза қилган; «Сарт яраси ҳақида» мақоласи «Ҳарбий-тиббиёт журнали»да чоп этилган.
- 1920Госпитал жарроҳлик кафедраси
Тошкент университети тиббиёт факултетида кафедра мудири бўлган ва умрининг охиригача унга раҳбарлик қилган.
- 1926Тиббиёт факултети декани
Факултетга раҳбарлик қилган.
- 1927Меҳнат Қаҳрамони унвони
Унвон ва Меҳнат Қизил Байроқ ордени билан тақдирланган.
- 1932Вафоти ва кашфиётнинг тан олиниши
15-декабрда Тошкентда вафот этган; ўша йили қўзғатувчини кашф этишдаги устуворлиги халқаро миқёсда тан олинган.
Асарлар
- «Суяк ва бўғимлар сили ҳақидаги таълимотга материаллар» (1891)Диссертация
Суяк ва бўғимлар сили ҳақидаги иш; шундан сўнг Ўрта Осиёда шифокорлик хизматига ўтган.
- «Сарт яраси ҳақида» (1898)Илмий мақола
Тери лейшманиоз қўзғатувчисининг жаҳон адабиётидаги биринчи тўғри тасвири, унинг энг оддий ҳайвонларга мансублигини кўрсатган; «Ҳарбий-тиббиёт журнали»нинг 11-сонида чоп этилган.
Мерос
Боровскийнинг тери лейшманиоз қўзғатувчиси ҳақидаги иши кейинчалик бу касалликнинг эпидемиологияси, даволаш ва олдини олиш масалаларини ҳал этишга имкон берган. Тошкентда ҳарбий госпитал, тиббиёт коллежи ва кўча унинг номи билан аталган.
Давр: Туркистон ва совет даврининг дастлабки Ўзбекистони- Пендинка қўзғатувчисини энг оддий ҳайвон сифатида тасвирлаган (1898)
- Қўзғатувчини америкалик патолог Райт тасвирлаган (1903)
- Боровскийнинг устуворлиги халқаро миқёсда тан олинган (1932)