Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Саййид Шариф Журжоний

Олим

Мантиқ, калом ва фалсафа олими (тахминан 1340–1413); «Ат-Таърифот» муаллифи, Широздан Амир Темур Самарқандига олиб келинган ва у ерда йигирма йилдан ортиқ яшаган.

Фаолият:
Олим, Диний арбоб, Файласуф
Ҳаёт йиллари:
тахминан 1340 — 1413

Биография

Саййид Шариф Журжоний (тўлиқ исми Али ибн Муҳаммад ибн Али) ўрта аср мусулмон шарқининг энг кўп ўқилган мантиқчи ва мутакаллимларидан бири. Унинг элликдан ортиқ асарининг катта қисми шарҳ ва ҳошиялардан иборат бўлиб, уларнинг кўпи мадрасаларда асрлар давомида дарслик вазифасини ўтаган.

У 1339–1340-йилларда Астробод яқинидаги Тоғу қишлоғида туғилган (манбаларда 740 ҳижрий йил кўрсатилади; Викидатада 1340-йил 22-феврал). Ёшлигидан фалсафа, мантиқ ва тилшуносликка қизиққан. 1365-йилда Ҳиротга бориб, мантиқчи Қутбуддин ар-Розий ат-Тахтонийдан дарс олмоқчи бўлган; кексайиб қолган устоз уни Мисрдаги шогирди Муборакшоҳ ҳузурига йўллаган бўлса-да, Журжоний 1368-йилгача Ҳиротда қолган.

Кейин Қорамонда турк файласуфи Муҳаммад Оқсароий илмидан баҳраманд бўлган, шу ерда унинг шогирди Муҳаммад Мулла Фанорий билан дўстлашган. 1370-йилда иккаласи Мисрга отланиб, Қоҳирада тўрт йил давомида Муборакшоҳ ва Акмалуддин ал-Бобартий маърузаларини тинглаган. 1374-йилда Истанбулда илмий изланишларни давом эттирган, сўнг Ватанга қайтиб, 1387-йилгача Широз мадрасаларида дарс берган.

1387-йилда Амир Темур Широзни эгаллагач, шаҳардаги номдор кишилар қаторида Журжоний ҳам Самарқандга юборилган. У ерда йигирма йилдан ортиқ яшаб, ижодининг энг самарали йилларини ўтказган. Манбаларга кўра, Самарқандда файласуф Тафтазоний билан унинг илмий мунозаралари жуда кескин кечган. Темур вафотидан кейингина Широзга қайтган ва 1413-йилда шу ерда вафот этган (инглиз Википедиясида 1414-йил кўрсатилади).

Асарлари икки тилда ёзилган. Арабча рисолалари орасида билиш назарияси ва мантиққа оид «Ат-Таърифот» («Таърифлар»), «Усули мантиқия», мунозара қоидалари ҳақидаги «Одоб ул-мунозара» бор. Форсча мантиқ асарларидан «Суғро», «Кубро» ва «Авсат дар мантиқ» сақланган. Фиқҳда «Шарҳи фароизи Сарожия» машҳур. Каломда Ижийнинг «Мавоқиф» асарига ёзган шарҳи кейинги авлод олимлари учун фалсафа ва мантиқ бўйича қомусий қўлланма бўлган, Ибн Синонинг «Ишорот»ига ҳам шарҳ-ҳошия ёзган.

Астрономияга оид икки шарҳи — Чағминийнинг «Мулаххас»ига ва Насриддин Тусийнинг «Тазкира»сига ёзилганлари — Улуғбек даври илмий муҳитига бевосита таъсир қилган деб ҳисобланади. Манбаларда Журжоний Улуғбекнинг мадрасадаги муаллимларидан бири, шогирдлари эса Самарқанд илмий марказининг асосий таянчи бўлгани таъкидланади.

Фалсафий қарашларида у мавжудотни вожиб ул-вужуд (борлиги зарур бўлган) ва мумкин ул-вужуд (борлиги ҳам йўқлиги ҳам мумкин бўлган) деб иккига ажратган; биринчисини Худо, иккинчисини моддий олам деб талқин қилган. Мантиқда хулосанинг уч турини — қиёс, истиқро (индукция) ва ҳадс — ажратиб, тўлиқ бўлмаган индукция фақат тахминий билим беради, деган фикрни билдирган. Манбада у мантиқни фалсафадан ажратмаган ҳолда, уни кўпроқ ҳуқуқ ва тилшуносликда қўллашни тарғиб қилган олим сифатида тилга олинади.

Ҳаёт йўли

  1. тахминан 1340
    Туғилиши

    Астробод яқинидаги Тоғу қишлоғида туғилган.

  2. 1365–1368
    Ҳиротда ўқиш

    Қутбуддин ар-Розий ат-Тахтонийдан дарс олиш учун Ҳиротга бориб, 1368-йилгача қолган.

  3. 1368–1370
    Қорамон

    Муҳаммад Оқсароий таълимини олган, Фанорий билан дўстлашган.

  4. 1370–1374
    Миср

    Қоҳирада Муборакшоҳ ва ал-Бобартий маърузаларини тинглаган.

  5. 1374
    Истанбул

    Илмий изланишларни Истанбулда давом эттирган.

  6. 1374–1387
    Широз

    Ватанга қайтиб, Широз мадрасаларида дарс берган.

  7. 1387
    Самарқандга юборилиши

    Амир Темур Широзни эгаллагач, Самарқандга жўнатилган.

  8. 1387–1405
    Самарқандда ижод

    Йигирма йилдан ортиқ яшаб, кўплаб рисола ва шарҳлар ёзган.

  9. 1413
    Вафоти

    Темур вафотидан кейин Широзга қайтган ва шу ерда вафот этган.

Асарлар

  • «Ат-Таърифот» («Таърифлар»)

    Мантиқ ва билиш назарияси; арабча

  • «Усули мантиқия»

    Мантиқ; арабча

  • «Одоб ул-мунозара»

    Мунозара қоидалари ҳақида рисола; арабча

  • «Суғро»

    Мантиқ; форсча

  • «Кубро»

    Мантиқ; форсча

  • «Авсат дар мантиқ»

    Мантиқ; форсча

  • «Шарҳи фароизи Сарожия»

    Мерос ҳуқуқи

  • «Шарҳи мавоқиф фи илм ал-калом»

    Ижийнинг «Мавоқиф» асарига шарҳ

  • «Шарҳи мулаххас ал-ҳайъа»

    Чағминийнинг астрономия қўлланмасига шарҳ

  • «Шарҳи тазкират ун-Насирийя»

    Насриддин Тусийнинг астрономияга оид асарига шарҳ

  • Ибн Синонинг «Ишорот» асарига шарҳ

    Фалсафа

  • «Ойинаи жаҳоннамо»

    Беш бобли рисола (манбада таржимаси «Дунёни акс эттирувчи кўзгу»)

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Саййид Шариф Журжоний биографияси (тахминан 1340–1413) — Олим | Shaxs.uz