Шамил Алядин
Қрим-татар шоири, носири ва таржимони: 1944-йилдан Тошкентда яшаб, Ўзбекистон ёзувчилар уюшмасида ишлаган, «Юлдуз» журналини бошқарган; Ўзбекистон ССР маданият ходими ва санъат арбоби.
Биография
Шамил Алядин (Алядинов) 1912-йилда Қримнинг Ялта туманидаги Маҳулдур қишлоғида қрим-татар оиласида туғилган. Туғилганда унга Комил деб исм қўйилган, болалигида оғир касалликдан кейин урф бўйича Шамил деб аталган. Боғчасаройдаги етти йиллик мактабда ўқиган, 15 ёшида «Ёш куввет» газетасида биринчи шеъри чоп этилган. 1928–1931-йилларда Симферопол педагогика билим юртида ўқиган, Москва адабиёт институтида сиртқи таҳсил олган.
1930-йилларда шеърий тўпламлари «Топрақ кулди, кўк кулди» (1932) ва «Қизил казакнинг қўшиқлари» (1935) билан танилган, 1937-йилдан СССР ёзувчилар уюшмаси аъзоси бўлган, 1939-йилда Қримга қайтиб, Қрим ёзувчилар уюшмасини бошқарган. Биринчи насрий асари «Умр» 1940-йилда нашр этилган. Уруш бошланганда фронтга ихтиёрий кетган, 1943-йил февралида оғир яраланган.
1944-йилда қрим-татарлар депортация қилинганда хотини ва қизини Ўзбекистондан топган: аввал Чинободда турган, сўнг Андижонда газетада ишлаган. 1945-йил май ойида Тошкентга кўчиб, темирйўлчилар саройидаги театрни бошқарган, Ўзбекистон ёзувчилар уюшмаси бошқарувининг масъул котиби бўлган. Қрим-татар тилидаги «Ленин байроғи» газетаси ва қрим-татар радиоэшиттиришларини йўлга қўйишда қатнашган. 1953–1957-йилларда Тошкент педагогика институтида ўқиган.
1969-йилда «Рузгардан саланган фонуслар» романи учун Ўзбекистоннинг биринчи республика мукофотини, 1987-йилда «Чорачиқлар» тўплами учун Ойбек номидаги мукофотни олган. 1980–1985-йилларда «Юлдуз» журналининг бош муҳаррири бўлган. 1973-йилда Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган маданият ходими, 1982-йилда хизмат кўрсатган санъат арбоби унвони берилган; шунингдек Ватан уруши ордени (II даража) ва «Ҳурмат белгиси» ордени билан тақдирланган.
1985-йилда нафақага чиқиб, Туғай-бей ҳақида роман устида ишлаган, тугатолмаган. 1994-йилда Қримга қайтиб, сиёсий эсселар ёзган. 1996-йил 21-майда Симферополда вафот этган ва Абдал қабристонига дафн этилган.
Карьера
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиБошқарув масъул котиби · Тошкент · 1945–…
Мукофотлар
- Ўзбекистон ССР санъат арбоби1982 · Ўзбекистон ССР
Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган маданият ходими1973 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1932Биринчи тўплам
«Топрақ кулди, кўк кулди» шеърий тўплами нашр этилган.
- 1937Ёзувчилар уюшмаси
СССР ёзувчилар уюшмаси аъзоси бўлган.
- 1944Депортация ва Ўзбекистон
Оиласини Чинободда топган, сўнг Андижонда газетада ишлаган.
- 1945Тошкентга кўчиши
Ёзувчилар уюшмаси бошқарувининг масъул котиби бўлган.
- 1969Республика мукофоти
«Рузгардан саланган фонуслар» романи учун мукофот олган.
- 1980«Юлдуз» журнали
1985-йилгача журналнинг бош муҳаррири бўлган.
- 1994Қримга қайтиши
Қримга қайтиб, эсселар ёзган.
- 1996Вафоти
21-майда Симферополда вафот этган.
Асарлар
- «Топрақ кулди, кўк кулди» (1932)шеърий тўплам
- «Қизил казакнинг қўшиқлари» (1935)шеърий тўплам
- «Умр» (1940)насрий асар
- «Рузгардан саланган фонуслар» (1969)роман
- «Чорачиқлар» (1987)тўплам