Тўмарис
Массагетлар маликаси (милоддан аввалги VI аср); Аҳамонийлар шоҳи Кир II га қарши курашга бошчилик қилган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
Биография
Тўмарис ҳақидаги маълумотлар асосан қадимги юнон тарихчиси Геродотнинг «Тарих» асарига таянади. У Амударё бўйи ва Қизилқумда яшаган массагетлар қабиласининг маликаси бўлган; Геродот ёзишича, эри вафотидан кейин ҳокимиятни ўз қўлига олган.
Милоддан аввалги 530 йил атрофида (Britannica 529-йилни кўрсатади) Аҳамонийлар давлати асосчиси Кир II массагетлар ерига бостириб кирган. Биринчи тўқнашувда Тўмариснинг ўғли Спаргапис (Спарангиз) бошчилигидаги массагетлар ғалаба қозонган, аммо форслар ҳийла билан Спаргаписни ва бир қисм жангчиларни асирга олган, Спаргапис эса асирликда ўз жонига қасд қилган.
Малика Кирдан ерни тарк этишни талаб қилган, рад жавобини олгач, ҳал қилувчи жангга чиққан. Геродотнинг ривоятига кўра, жанг олдин узоқдан ўқ отиш, сўнг найза ва қилич билан давом этган, массагетлар ғолиб чиққан, Кирнинг ўзи ҳалок бўлган. Тўмарис унинг кесилган бошини қонга тўлдирилган мешга солишни буюрган, дейилади.
Бу воқеа ягона манбадан келади: бошқа қадимги муаллифлар Кир бошқача ўлган деб ёзган, шунинг учун тафсилотларни ривоят сифатида қабул қилиш керак. Тўмариснинг кейинги тақдири ва вафот санаси номаълум.
Ҳаёт йўли
- VI аср м.а.Массагетлар маликаси
Эри вафотидан сўнг массагетлар қабиласини бошқарган (Геродот маълумоти).
- тахм. 530 м.а.Кир II нинг бостириб кириши
Аҳамонийлар қўшини массагетлар ерига кирган; ўғли Спаргапис асирликда ҳалок бўлган.
- тахм. 530 м.а.Ҳал қилувчи жанг
Массагетлар ғалаба қозонган, Кир II жангда ҳалок бўлган.