Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Хожа Муҳаммад Порсо

Диний арбоб

Бухоролик нақшбандия шайхи ва олими (тахминан 1348–1420), Баҳоуддин Нақшбанднинг асосий халифаси; «Фасл ул-хитоб» ва «Рисолаи қудсия» муаллифи.

Фаолият:
Диний арбоб, Олим
Ҳаёт йиллари:
тахминан 1348 — тахминан 1420

Биография

Хожа Муҳаммад Порсо ал-Бухорий тасаввуфнинг нақшбандия мактабида Баҳоуддин Нақшбанддан кейинги энг йирик тарғиботчи ва шу билан бирга ўз даврининг етук илм эгаси сифатида танилган. Нисбасига қараганда Бухорода туғилган; туғилган йили турлича кўрсатилади: 1348, 1338–1339 ёки 1349.

Мадрасаларда Қуръон, ҳадис ва калом илмларини чуқур ўрганган. Тўлиқ исми Муҳаммад ибн Маҳмуд ал-Ҳофиз ал-Бухорий. «Порсо» (тақводор) лақабини унга Баҳоуддин Нақшбанд берган: ёш Муҳаммад кўчада кутиб турганида Нақшбанд хизматкор аёлдан ундаги киши кимлигини сўраган ва «тақводор йигит» деган жавобни эшитгач, унга шу лақабни берган.

Порсо Нақшбанднинг иккинчи халифаси бўлган; устоз уни алоҳида эътибор билан тарбиялаган. Нақшбанд Ҳижоз йўлида касал бўлганида ўз маънавий меросини унга топширган, умрининг охирида эса уни ўз ўрнини эгалловчи қилиб тайинлаган; бу ҳақида Хожа Али Домод ҳам гувоҳлик беради. Порсонинг устози ва унинг таълимоти ҳақида «Мақомоти Хожа Баҳоуддин Нақшбанд» асари ҳам бор.

У устози каби мусулмонлар аҳволи ҳақида қайғуриб, подшоҳлар ишларига ҳам аралашиб турган. Темурнинг набираси Халил Мирзо ва Хуросон ҳукмдори Шоҳрух унинг фаолиятидан хабардор бўлган, Порсо Шоҳрух билан турли масалаларда ёзишган. Кароматлари ҳақидаги ҳикоялар «Рашаҳот»да келтирилади; шулардан бирида, Улуғбек даврида Самарқандда муҳаддис ал-Жазарий ҳузурида унинг ҳадис иснодлари синовдан ўтгани айтилади (бу анъанавий ривоят).

Порсо илм соҳасида ҳам из қолдирган. Беруний номидаги Шарқшунослик институтида унинг ўн саккизга яқин асари сақланади, жумладан, «Рисолаи қудсия», «Эътиқодот», «Таҳқиқот», Қуръон тафсири, «Қирқ ҳадис», «Мукҳтасари тарихи Макка», «Мукаддима ли-жоми' ул-калим» ва «Ҳафтоду ду фирқа». «Рисолаи қудсия»да у Нақшбанднинг ўзидан эшитган сўзларини тўплаб, шарҳлаган; асар устоз ҳаёти ва нақшбандия асосларини ўрганишда қимматли манба. Энг машҳур асари — шариат ва тариқатга бағишланган, 494 масалани турли манбаларга таяниб ҳал этувчи «Фасл ул-хитоб би-вусули-л-аҳбоб» бўлиб, у бир неча марта босилган ва уламолар учун қўлланма вазифасини ўтаган.

Порсо икки марта ҳаж қилган: дастлаб Нақшбанд билан, сўнг 1419-йилда Бухородан Термиз, Балх, Ҳирот ва Нишопур орқали Мадинага борган. Ҳаждан сўнг касал бўлиб, 72 ёшида вафот этган ва Амир ул-мўминин Аббос мақбараси ёнига дафн этилган; шайх Зайниддин ал-Хавофий Мисрдан келтирилган оқ тошни қабрига қўйган. Вафот йили ҳижрий 822 (1419–1420) деб ҳам кўрсатилади.

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. тахминан 1348
    Туғилиши

    Бухорода туғилган деб ҳисобланади; йил турлича кўрсатилади.

  2. XIV аср охири
    Нақшбандга шогирдлик

    Баҳоуддин Нақшбанддан «Порсо» лақабини олган, унинг иккинчи халифаси бўлган.

  3. 1389 йилдан кейин
    Нақшбанд ўрнига

    Устоз вафот этгач, нақшбандия йўналишига раҳбарлик қилган.

  4. 1419
    Иккинчи ҳаж

    Бухородан Термиз, Балх, Ҳирот ва Нишопур орқали Мадинага борган.

  5. 1420
    Вафоти

    72 ёшда вафот этган; Аббос мақбараси ёнида дафн этилган.

Асарлар

  • «Рисолаи қудсия»

    Нақшбанднинг қудсий калималари шарҳи

  • «Аз анфози қудсияи машойихи тариқат»

    Тариқат шайхлари калималаридан

  • «Эътиқодот»

    Ақида

  • «Таҳқиқот»

    Тасаввуф истилоҳлари

  • «Тафсири Қуръон»

    Қуръон тафсири

  • «Ал-ҳадис ул-арбаъуна»

    Қирқ ҳадис

  • «Рисола дар одоби мурид»

    Мурид одоблари

  • «Рисолаи кашфия»

    Кароматлар ҳақида

  • «Рисолаи маҳбубия»

    Дўстлик ҳақида

  • «Шарҳи Фиқҳи Кайдоний»

    Фиқҳ шарҳи

  • «Фасл ул-хитоб бивусули-л-аҳбоб»

    Шариат ва тариқат масалалари; 494 масала

  • «Мухтасари тарихи Макка»

    Макканинг қисқа тарихи

  • «Фусули ситта»

    Олти фасл

  • «Мактуби Хожа Муҳаммад Порсо ва Мавлоно Зайниддин»

    Мавлоно Зайниддинга мактуб

  • «Мақомоти Хожа Алоуддин Аттор»

    Алоуддин Аттор мақомоти

  • «Мақомоти Хожа Баҳоуддин Нақшбанд»

    Нақшбанд мақомоти

  • «Муқаддима ли-жоми' ул-калим»

    Муқаддима

  • «Ҳафтоду ду фирқа»

    Етмиш икки фирқа

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Хожа Муҳаммад Порсо (тахминан 1348–1420) — Диний арбоб | Shaxs.uz