Хожа Муҳаммад Порсо
Бухоролик нақшбандия шайхи ва олими (тахминан 1348–1420), Баҳоуддин Нақшбанднинг асосий халифаси; «Фасл ул-хитоб» ва «Рисолаи қудсия» муаллифи.
- Фаолият:
- Диний арбоб, Олим
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1348 — тахминан 1420
Биография
Хожа Муҳаммад Порсо ал-Бухорий тасаввуфнинг нақшбандия мактабида Баҳоуддин Нақшбанддан кейинги энг йирик тарғиботчи ва шу билан бирга ўз даврининг етук илм эгаси сифатида танилган. Нисбасига қараганда Бухорода туғилган; туғилган йили турлича кўрсатилади: 1348, 1338–1339 ёки 1349.
Мадрасаларда Қуръон, ҳадис ва калом илмларини чуқур ўрганган. Тўлиқ исми Муҳаммад ибн Маҳмуд ал-Ҳофиз ал-Бухорий. «Порсо» (тақводор) лақабини унга Баҳоуддин Нақшбанд берган: ёш Муҳаммад кўчада кутиб турганида Нақшбанд хизматкор аёлдан ундаги киши кимлигини сўраган ва «тақводор йигит» деган жавобни эшитгач, унга шу лақабни берган.
Порсо Нақшбанднинг иккинчи халифаси бўлган; устоз уни алоҳида эътибор билан тарбиялаган. Нақшбанд Ҳижоз йўлида касал бўлганида ўз маънавий меросини унга топширган, умрининг охирида эса уни ўз ўрнини эгалловчи қилиб тайинлаган; бу ҳақида Хожа Али Домод ҳам гувоҳлик беради. Порсонинг устози ва унинг таълимоти ҳақида «Мақомоти Хожа Баҳоуддин Нақшбанд» асари ҳам бор.
У устози каби мусулмонлар аҳволи ҳақида қайғуриб, подшоҳлар ишларига ҳам аралашиб турган. Темурнинг набираси Халил Мирзо ва Хуросон ҳукмдори Шоҳрух унинг фаолиятидан хабардор бўлган, Порсо Шоҳрух билан турли масалаларда ёзишган. Кароматлари ҳақидаги ҳикоялар «Рашаҳот»да келтирилади; шулардан бирида, Улуғбек даврида Самарқандда муҳаддис ал-Жазарий ҳузурида унинг ҳадис иснодлари синовдан ўтгани айтилади (бу анъанавий ривоят).
Порсо илм соҳасида ҳам из қолдирган. Беруний номидаги Шарқшунослик институтида унинг ўн саккизга яқин асари сақланади, жумладан, «Рисолаи қудсия», «Эътиқодот», «Таҳқиқот», Қуръон тафсири, «Қирқ ҳадис», «Мукҳтасари тарихи Макка», «Мукаддима ли-жоми' ул-калим» ва «Ҳафтоду ду фирқа». «Рисолаи қудсия»да у Нақшбанднинг ўзидан эшитган сўзларини тўплаб, шарҳлаган; асар устоз ҳаёти ва нақшбандия асосларини ўрганишда қимматли манба. Энг машҳур асари — шариат ва тариқатга бағишланган, 494 масалани турли манбаларга таяниб ҳал этувчи «Фасл ул-хитоб би-вусули-л-аҳбоб» бўлиб, у бир неча марта босилган ва уламолар учун қўлланма вазифасини ўтаган.
Порсо икки марта ҳаж қилган: дастлаб Нақшбанд билан, сўнг 1419-йилда Бухородан Термиз, Балх, Ҳирот ва Нишопур орқали Мадинага борган. Ҳаждан сўнг касал бўлиб, 72 ёшида вафот этган ва Амир ул-мўминин Аббос мақбараси ёнига дафн этилган; шайх Зайниддин ал-Хавофий Мисрдан келтирилган оқ тошни қабрига қўйган. Вафот йили ҳижрий 822 (1419–1420) деб ҳам кўрсатилади.
Карьера
- Нақшбандия тариқатиБаҳоуддин Нақшбанднинг халифаси ва издоши, тариқат тарғиботчиси
Ҳаёт йўли
- тахминан 1348Туғилиши
Бухорода туғилган деб ҳисобланади; йил турлича кўрсатилади.
- XIV аср охириНақшбандга шогирдлик
Баҳоуддин Нақшбанддан «Порсо» лақабини олган, унинг иккинчи халифаси бўлган.
- 1389 йилдан кейинНақшбанд ўрнига
Устоз вафот этгач, нақшбандия йўналишига раҳбарлик қилган.
- 1419Иккинчи ҳаж
Бухородан Термиз, Балх, Ҳирот ва Нишопур орқали Мадинага борган.
- 1420Вафоти
72 ёшда вафот этган; Аббос мақбараси ёнида дафн этилган.
Асарлар
- «Рисолаи қудсия»
Нақшбанднинг қудсий калималари шарҳи
- «Аз анфози қудсияи машойихи тариқат»
Тариқат шайхлари калималаридан
- «Эътиқодот»
Ақида
- «Таҳқиқот»
Тасаввуф истилоҳлари
- «Тафсири Қуръон»
Қуръон тафсири
- «Ал-ҳадис ул-арбаъуна»
Қирқ ҳадис
- «Рисола дар одоби мурид»
Мурид одоблари
- «Рисолаи кашфия»
Кароматлар ҳақида
- «Рисолаи маҳбубия»
Дўстлик ҳақида
- «Шарҳи Фиқҳи Кайдоний»
Фиқҳ шарҳи
- «Фасл ул-хитоб бивусули-л-аҳбоб»
Шариат ва тариқат масалалари; 494 масала
- «Мухтасари тарихи Макка»
Макканинг қисқа тарихи
- «Фусули ситта»
Олти фасл
- «Мактуби Хожа Муҳаммад Порсо ва Мавлоно Зайниддин»
Мавлоно Зайниддинга мактуб
- «Мақомоти Хожа Алоуддин Аттор»
Алоуддин Аттор мақомоти
- «Мақомоти Хожа Баҳоуддин Нақшбанд»
Нақшбанд мақомоти
- «Муқаддима ли-жоми' ул-калим»
Муқаддима
- «Ҳафтоду ду фирқа»
Етмиш икки фирқа