Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Яҳё ибн Абу Мансур

Олим

IX аср бошидаги астроном, халифа ал-Маъмун саройида ишлаган; Бағдоддаги расадхонанинг асосчиси ва «Ал-Маъмун текширилган зижи»ни тузганлардан бири.

Фаолият:
Олим, Астроном
Вафот этган сана:
тахминан 830

Биография

Яҳё ибн Абу Мансур IX аср бошида халифа ал-Маъмун хизматида ишлаган астроном ва мунажжим. У Бағдод расадхонасини бошқаргани ҳамда «Ал-Маъмун текширилган зижи»ни тайёрлаган олимлар гуруҳининг раҳбари сифатида танилган.

Туғилган йили маълум эмас. Ўзбек тилидаги манбалар уни марвлик дейди; инглиз тилидаги маълумотномаларда эса у форс оиласидан чиққан, отаси Абу Мансур Абон халифа ал-Мансур саройида мунажжим бўлган, шунинг учун Яҳё ёшлигини Бағдодда ўтказган бўлиши мумкин, дейилади. Дастлаб у ал-Маъмуннинг вазири ал-Фазл ибн Саҳл билан боғланган ва мунажжимлик билан шуғулланган; ал-Фазл ўлдирилгач, ислом динини қабул қилиб, арабча исм олган. Ибн ан-Надим бу ўзгаришни халифанинг босими билан боғлайди.

Халифа юлдузларни кузатишга қарор қилганда, бу ишни Яҳё ва яна бир гуруҳ олимга топширган. 828-йилда Бағдоддаги аш-Шаммосия маҳалласида кўчма расадхона барпо этилган, кузатишлар 830-йиллар бошида Дамашқ яқинидаги Қосиюн тоғида ҳам давом эттирилган. Ушбу ишлар натижаси «Ал-Маъмун текширилган зижи» («Аз-зийж ал-Маъмуний ал-мумтаҳан») бўлди: унда қадимги юнон астрономларининг маълумотлари тажрибада қайта синаб кўрилган. Зижни тузишда ал-Аббос ал-Жавҳарий, Холид ал-Марваррудий, Аҳмад ал-Марвазий ва бошқалар қатнашган; баъзи манбаларда асар Яҳё ва Аҳмад ал-Марвазий номи билан келтирилади. Зижнинг кейинги таҳрири бизгача етиб келган ва Эскориал кутубхонасида сақланади.

Яҳё ўз даврида ўқувчиларни ҳам тайёрлаган: Ибн ал-Қифтийнинг ёзишича, халифа марвлик Мусо ибн Шокирнинг етим қолган ўғиллари Муҳаммад, Аҳмад ва ал-Ҳасанни (Бану Мусо) «Байт ал-ҳикма»га чақириб, уларни ўқитишни Яҳёга топширган. Беруний унинг исмини эклиптика ва осмон экватори орасидаги бурчакни аниқлаш ҳамда кузги тенгкунлик вақтини кузатиш муносабати билан эслайди.

Ўлими ҳақида маълумотлар бир-бирига мос келмайди. Кўпчилик замонавий маълумотномалар 830–832-йилларни кўрсатади, айрим адабиётда 845-йил келтирилади; вафот жойи сифатида Ҳалаб атрофи, Тарсус ёки бошқа жойлар тилга олинади. Ибн ан-Надим тўрт ўғли (Муҳаммад, Али, Саъид, Ҳасан) ҳақида хабар беради; Муҳаммад шоир ва астроном бўлган, набираси Ҳорун астрономик жадваллар тузган.

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. IX аср боши
    Ал-Фазл ибн Саҳл хизматида

    Ал-Маъмуннинг вазири билан боғланган, мунажжимлик билан шуғулланган; вазир ўлдирилгач, исломни қабул қилган.

  2. 828
    Бағдод расадхонаси

    Аш-Шаммосия маҳалласидаги расадхонанинг асосчиси ва раҳбари бўлди.

  3. 830–832
    Кузатишлар ва зий

    Бағдод ҳамда Қосиюн тоғидаги кузатишлар натижасида «Текширилган зий» тузилди.

  4. 830–845
    Вафоти

    Манбаларда 830, 831, 832 ёки 845-йил кўрсатилади.

Асарлар

  • «Ал-Маъмун текширилган зижи» («Аз-зийж ал-Маъмуний ал-мумтаҳан»)

    Ҳамкорликда тузилган; икки таҳрирда маълум, кейингиси сақланган.

  • «Осмон фалаклари ҳақида мулоҳазалар» («Ал-Ибана ан ал-фалак»)

    Берунийнинг «Геодезия» асарида тилга олинади; етиб келмаган.

  • «Бағдод кенглиги учун Қуёш баландлигини соатнинг олтидан бири орқали ўлчаш амали»

    Етиб келмаган.

  • Кузатишлар тўплами ва кузатиш ҳақидаги рисолалар

    Етиб келмаган.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Яҳё ибн Абу Мансур — Олим | Shaxs.uz