Юсуф Қорабоғий
Қорабоғда туғилган, Самарқанд ва Бухорода ижод этган файласуф ва диний олим; фалсафа, мантиқ, фиқҳ ва тасаввуфга оид ўнлаб рисолалар муаллифи (ҳаёт йиллари турлича кўрсатилади).
- Фаолият:
- Олим, Диний арбоб, Файласуф
- Ҳақиқий исми:
- Юсуф ибн Муҳаммаджон ал-Қорабоғий ал-Муҳаммадшоҳий
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1563 — тахминан 1647
Биография
Юсуф Қорабоғий XVII аср Мовароуннаҳрида ишлаган файласуф, ҳуқуқшунос ва тасаввуф илмининг билимдони. У келиб чиқиши билан Қорабоғдан бўлган, аммо бутун илмий меросини Самарқанд ва Бухорода яратган; шу боис Ўрта Осиё фикр тарихида ҳам, озарбайжон фалсафаси тарихида ҳам тилга олинади.
Ҳаёт йиллари турлича кўрсатилади: 1563-йилда Қорабоғ қишлоғида туғилиб, 1647-йилда вафот этган, дейилади; бошқа вариантда туғилган йили 1532, ўлган йили 1591, яна бирида ўлган йили 1626.
Ёшлигида Ширвонга, сўнг Шероз томонга бориб, Мирзажон Шерозийдан фиқҳ, фалсафа ва тасаввуф илмини ўрганган; устози билан Марказий Осиёга келган. Шерозий вафотидан кейин (1587) Самарқанддаги кубравия тариқати тарғиботчиси Халилулло Бадахшийга шогирд тушган. Нуфузи ошгач, рақиблари уни Бухоро яқинидаги Сепулон деган жойга сургун қилдирган ва умрининг сўнгги йилларини ўша ерда ўтказган.
Унинг асарлари мантиқ, араб тили, математика, луғатшунослик, тиббиёт ва дин масалаларини қамраган. «Рисолаи ботинийя» («Етти жаннат» номи билан ҳам машҳур) инсон руҳияти ва нафс кучларига бағишланган; араб тилидаги «Рисолаи хилватийя» олти қисмдан иборат бўлиб, борлиқ ҳақидаги фалсафий масалаларни олдинги алломалар билан баҳс шаклида ёритади. Шунингдек, Давоний, Қазвиний, Тафтазоний ва Суҳравардий асарларига шарҳлар ёзган, шеър билан ҳам шуғулланган. Қўлёзма рисолаларининг 24 таси Ўзбекистон Фанлар академияси Беруний номидаги Шарқшунослик институти фондида сақланади.
Ҳаёт йўли
- 1563Туғилган йили
Қорабоғ қишлоғида туғилган; йил турлича кўрсатилади.
- 1579Ширвонда
Ёшлигида Ширвонга келган.
- 1585Ўрта Осиёга сафар
Устози Мирзажон Шерозий билан Марказий Осиёга келган.
- 1587Устози вафоти
Шерозий вафотидан сўнг Самарқандда Халилулло Бадахшийга шогирд бўлган.
- 1647Вафоти
Умрининг сўнгги йилларини Бухоро яқинидаги Сепулонда сургунда ўтказган.
Асарлари
- «Рисолаи ботинийя» («Етти жаннат»)
Инсон руҳияти ва нафс кучлари ҳақида рисола.
- «Рисолаи хилватийя»
Араб тилида, олти қисмдан иборат фалсафий рисола.
- «Фи таърифил илм»
Илмнинг моҳияти ҳақида.
- «Рисолаи фи баянил жуз ла ятажазза»
Олимлар ўртасидаги фалсафий баҳсларга бағишланган.
- «Мафотиҳ»
Диний одатлар ва ҳуқуқий қоидалар ҳақида.