Abdu Jalol

Abdu Jalol, Usto Jalil nomi bilan ham tanilgan, — Farg'ona vodiysidagi, o'sha paytda Qo'qon xonligi tarkibida bo'lgan Rishton shahrining kulolchisi. U ota-bobosi kulol bo'lgan oilada, taxminan XVIII asrning oxirida (ko'pincha 1798-yil deb ko'rsatiladi) tug'ilgan va XIX asr oxirida Rishtonda vafot etgan; hayotining aniq sanalari saqlanmagan.

Rishton qadimdan sirlangan sopol buyumlari bilan mashhur. Abdu Jalol ukasi Abdu Jamil (Usto Qo'ri) bilan birga manbalarga ko'ra Qashqar va Erondan keltirilgan chinni-fayans tayyorlash usullarini o'zlashtirib, Rishtonda bu uzoq vaqt yo'qolgan hunarni qayta tiklagan. Aka-uka ko'plab mahalliy ustalarga ta'lim bergan, chinni sirlarini esa shogirdi Abdulla Kulolga (Kali Abdullo, 1797–1872) o'rgatgan; keyinchalik u ham vodiy kulollarining ustozi sifatida tan olingan.

Rishton ustalarining eng mashhur ishi — Qo'qondagi Xudoyorxon saroyining (Qo'qon O'rdasi) pardozi. Avvalgi hukmdorlar davrida boshlangan qurilish 1863-yilda qayta tiklangan; peshtoq bezagi uchun sopol koshinlarni rishtonlik hunarmandlar tayyorlagan. Bosh ustalar sifatida aka-uka Abdu Jalol va Abdu Jamil hamda shogirdlari bilan Abdulla Kulol tilga olinadi. Turli shakldagi sirlangan koshinlardan mozaika, ko'k fonda oq kufiy yozuvlar va o'simliksimon naqshli mayolika koshinlar saroyning o'ziga xos belgisiga aylangan.

Rivoyatga ko'ra, xon ustalar mehnatini yuqori baholagan va peshtoqning janubiy qanotiga ularning san'atini Behzod san'atiga qiyoslovchi kufiy yozuv bitishni buyurgan. Abdu Jalol asarlari O'zbekiston Davlat san'at muzeyida saqlanadi. Farg'ona vodiysi kulollari uchun u usto — ustoz va keksa usta timsoli bo'lib qolgan.