Farg'ona viloyati
Ushbu hududda tug'ilgan mashhurlar (239 ta)
Fargʻona viloyati — Fargʻona vodiysining janubiy va markaziy qismini egallagan, aholisi boʻyicha mamlakatdagi eng yirik viloyatlardan biri. Qoʻqon, Margʻilon, Rishton kabi hunarmandchilik shaharlari shu yerda; markazi — Fargʻona.
- Aholisi
- 4 223 000 kishi (2026)
- Maydoni
- 6 760 km²
- Aholi zichligi
- 625 kishi/km²
- Maʼmuriy markazi
- Farg'ona
- Tashkil topgan
- 1938
Shuningdek mashhur
Shahar va tumanlar (16)
Joy haqida — Farg'ona viloyati
Tarixi
Vodiy janubida odamlar tosh davridan yashab kelgan: Katta Fargʻona kanali qazilayotganda bronza va ilk temir davri yodgorliklari topilgan. Quva shahri X–XI asrlarda vodiydagi eng gullagan shaharlardan biri boʻlgan, Margʻilon ham shu davrdan maʼlum.
1709-yilda vodiyning gʻarbida Qoʻqon xonligiga asos solindi. XIX asr boshlarida xonlik Toshkent va qoʻshni yerlarni ham egallab, Markaziy Osiyodagi kuchli davlatlardan biriga aylandi; Qoʻqon esa ilm va hunarmandchilik markazi sifatida tanildi.
1876-yilda Rossiya imperiyasi xonlikni tugatib, uning oʻrnida Fargʻona viloyatini tuzdi. Maʼmuriy markaz sifatida Margʻilon yonida Yangi Margʻilon shahri qurildi — bugungi Fargʻona. Temir yoʻl va paxta tozalash zavodlari vodiyni imperiyaning paxta bazasiga aylantirdi.
Sovet davrida, 1938-yil 15-yanvarda Oʻzbekiston SSR tarkibida Fargʻona viloyati tashkil etildi; 1941-yilda undan Andijon va Namangan viloyatlari ajratib olindi. 1939-yilda xalq hashari bilan qazilgan Katta Fargʻona kanali vodiy xoʻjaligini tubdan oʻzgartirdi, neftni qayta ishlash va kimyo sanoati rivojlandi.
Bugun viloyat 15 tuman va toʻrt viloyatga boʻysunuvchi shahar — Fargʻona, Qoʻqon, Margʻilon va Quvasoydan iborat.
Geografiyasi
Viloyat Fargʻona vodiysining janubiy yarmida joylashgan. Shimolda Namangan, sharqda Andijon viloyati bilan, janub va sharqda Qirgʻiziston, gʻarbda Tojikiston bilan chegaradosh. Qirgʻiziston hududida viloyatga qarashli Soʻx va Shohimardon eksklavlari bor. Maydoni taxminan 6,8 ming km².
Shimoliy qismi Sirdaryo boʻyidagi past tekislik va choʻl-qumli massivlar, janubi esa Oloy va Turkiston tizmalari etagidagi adirlardan iborat. Togʻlardan Isfara, Soʻx, Shohimardonsoy, Isfayramsoy kabi daryolar tushib keladi; Sirdaryo viloyatning shimoli-gʻarbiy chegarasi boʻylab oqadi. Katta Fargʻona kanali sugʻorish tizimining asosini tashkil etadi.
Iqlimi kontinental: yozi uzoq va issiq, qishi qisqa. Yogʻin kam — gʻarbda yiliga taxminan 100 mm, sharqda 170 mm, togʻ etaklarida 270 mm gacha tushadi. Gʻarbiy qismida kuchli „Qoʻqon shamoli“ esadi, yozda esa issiq garmsel boʻlib turadi.
Tabiiy boyliklardan neft, gaz va qurilish xomashyosi qazib olinadi. Unumdor sugʻoriladigan yerlarda paxta, gʻalla, uzum, meva va pilla yetishtiriladi.
Diqqatga sazovor joylari
- Xudoyorxon oʻrdasi — Qoʻqondagi XIX asr xon saroyi; koshinli peshtoqi va hovlilarida bugun oʻlkashunoslik muzeyi joylashgan.
- Qoʻqon Jome masjidi — oʻymakor yogʻoch ustunli keng ayvoni bilan mashhur masjid.
- Margʻilon — atlas va adras toʻqish anʼanalari saqlangan qadimiy shahar; „Yodgorlik“ ipak fabrikasida qoʻlda toʻqish jarayonini koʻrish mumkin.
- Rishton — koʻk-yashil sirli sopol idishlari bilan dunyoga tanilgan kulollar shahri.
- Fargʻona shahridagi Al-Fargʻoniy bogʻi — vodiydan chiqqan IX asr astronomiga bagʻishlangan yodgorlikli katta bogʻ.
- Katta Fargʻona kanali — 1939-yilda qazilgan, vodiyni kesib oʻtuvchi asosiy sugʻorish inshooti.
- Shohimardon — Oloy togʻlaridagi eksklav, salqin daralari va Koʻlikubbon koʻli bilan sevimli dam olish joyi.
- Quvasoy — togʻ etagidagi sanoat shahri, atrofi manzarali adirlar bilan oʻralgan.
Chegaradosh: Andijon viloyati · Namangan
Manbalar: stat.uz · farstat.uz · Wikidata · Wikipedia (uz) · Wikipedia (ru) · Wikipedia (en) · gov.uz