Abdulkarim Buxoriy

Buxorolik sayyoh, elchi kotibi va tarixchi; Nodirshoh davridan boshlab Markaziy Osiyo va Afg'oniston tarixini yozgan, asari 1876-yilda Parijda fransuz tilida nashr etilgan.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Olim, Tarixchi
Haqiqiy ismi:: Mir Abdulkarim Buxoriy
Tug'ilgan:: taxminan 1762 — taxminan 1831
Tug'ilgan joy:: Buxoro

Biografiya

Mir Abdulkarim Buxoriy Buxoroda, taxminan 1760-yillarning boshida tug'ilgan. Ma'lumotnomalarda u Buxoro sayyidlaridan ekani aytiladi; tug'ilgan yili aniq emas, shu sababli u taxminan ko'rsatiladi.

Yoshligidanoq sayohatga qiziqqan: o'n olti yoshida Kashmirga borib qaytgan, 1789–1790-yillarda esa ikkinchi uzoq safarga chiqib, Semey, Ili (Kulja), Oqsu, Qashqar, Yorkent, Kashmir va Tibet orqali o'tgan.

1804–1805-yillarda Buxoro elchilari safida Rossiyaga yuborilgan: ta'minot ishlariga mas'ul bo'lib, to'qqiz oycha Peterburgda turgan, Moskva va Astraxanda hamda Xiva xonligida bo'lgan.

1807-yil oktyabrda Buxoro elchilari bilan Istanbulga, Usmonli saroyiga kelgan. Bu yerda oilasi yuqumli kasallikdan vafot etgan, u qayta uylangan. 1814-yil fevralda Buxoro elchisining bosh kotibi vazifasiga o'tgan va, ko'rinishidan, umrining oxirigacha Istanbulda yashagan.

Istanbulda u Markaziy Osiyo tarixiga bag'ishlangan asarini yozdi. Asar nom bilan atalmagan; unda Nodirshoh davridan (1740-yillar) 1818-yilgacha bo'lgan voqealar, asosan Buxoro va Afg'oniston tarixi, shuningdek Xiva, Qo'qon, Sharqiy Turkiston, Kashmir, Xuroson, Badaxshon va boshqa o'lkalar haqida ma'lumotlar bayon etilgan. Asar 1810-yillar o'rtalarida yakunlangan, muallif unga keyinroq, 1830–1831-yillarda qo'shimchalar kiritgan.

Asar matni 1873–1874-yillarda Misrda bosilgan, 1876-yilda esa fransuz sharqshunosi Sharl Shefer uni «Histoire de l'Asie centrale» nomi bilan Parijda fransuz tilida chop etgan. Muallifning 1830–1831-yillardan keyingi hayoti haqida ma'lumot saqlanmagan.

Karyera

Buxoro amirligi
Elchilar safidagi xizmatchi va kotib · Buxoro · 1804–…

Hayot yo'li

taxminan 1762
Tug'ilishi
Buxoroda, sayyidlar xonadonida tug'ilgan; aniq yili noma'lum.
1770-yillar oxiri
Kashmirga birinchi safar
O'n olti yoshida Kashmirga borib qaytgan.
1789–1790
Ikkinchi uzoq safar
Semey, Ili, Oqsu, Qashqar, Yorkent, Kashmir va Tibet orqali o'tgan.
1804–1805
Rossiyaga elchilar safida
Buxoro elchilari bilan Peterburgda to'qqiz oycha turgan, Moskva, Astraxan va Xivada bo'lgan.
1807
Istanbulga kelishi
Usmonli saroyiga yuborilgan Buxoro elchilari bilan Istanbulga kelgan; keyinchalik shu yerda qolgan.
1814
Elchining bosh kotibi
Buxoro elchisining bosh kotibi lavozimiga o'tgan.
1810-yillar o'rtalari
Tarixiy asarining yozilishi
Nodirshoh davridan 1818-yilgacha bo'lgan Markaziy Osiyo tarixiga bag'ishlangan asarining asosiy qismini yakunlagan.
1830–1831
Asarga qo'shimchalar
Asar matniga keyingi voqealar haqida qo'shimchalar kiritgan; undan keyingi hayoti haqida ma'lumot yo'q.
1873–1876
Asarning nashr etilishi
Matni Misrda (1873–1874), fransuzcha tarjimasi esa Parijda (1876) bosilgan.

Asarlar

Markaziy Osiyo tarixi (nomsiz asar) (1815)
Tarixiy asar
Nodirshoh davridan 1818-yilgacha Buxoro, Afg'oniston, Xiva, Qo'qon va qo'shni o'lkalar tarixi; keyinroq (1830–1831) qo'shimchalar kiritilgan.
«Histoire de l'Asie centrale» (Parij, 1876) (1876)
Fransuzcha nashr
Sharl Shefer tomonidan tayyorlangan tarjima va izohlar bilan nashr.

Meros

Abdulkarim Buxoriyning asari XVIII asr oxiri — XIX asr boshlarida Buxoro, Afg'oniston, Xiva va Qo'qon tarixini o'rganishda manba sifatida ishlatiladi. U shaxsiy kuzatuvlari va sayohat chog'ida to'plagan ma'lumotlarga tayanib yozgan. Sharl Shefer nashri (1876) asarni Yevropa sharqshunoslari uchun ochib bergan.

Davr: XVIII asr oxiri — XIX asr boshlari, Buxoro amirligi va Usmonli saroyi bilan aloqalar davri

Buxoro elchilarining Peterburgdagi tashrifi (1804)
Buxoro elchilarining Istanbulga kelishi (1807)
Asarning fransuzcha nashri Parijda chop etilgan (1876)