Абдулкарим Бухорий

Бухоролик сайёҳ, элчи котиби ва тарихчи; Нодиршоҳ давридан бошлаб Марказий Осиё ва Афғонистон тарихини ёзган, асари 1876-йилда Парижда франсуз тилида нашр этилган.

Маълумот:

Фаолият:: Олим, Тарихчи
Ҳақиқий исми:: Мир Абдулкарим Бухорий
Туғилган:: тахминан 1762 — тахминан 1831
Туғилган жой:: Бухоро

Биография

Мир Абдулкарим Бухорий Бухорода, тахминан 1760-йилларнинг бошида туғилган. Маълумотномаларда у Бухоро саййидларидан экани айтилади; туғилган йили аниқ эмас, шу сабабли у тахминан кўрсатилади.

Ёшлигиданоқ саёҳатга қизиққан: ўн олти ёшида Кашмирга бориб қайтган, 1789–1790-йилларда эса иккинчи узоқ сафарга чиқиб, Семей, Или (Кулжа), Оқсу, Қашқар, Ёркент, Кашмир ва Тибет орқали ўтган.

1804–1805-йилларда Бухоро элчилари сафида Россияга юборилган: таъминот ишларига масъул бўлиб, тўққиз ойча Петербургда турган, Москва ва Астраханда ҳамда Хива хонлигида бўлган.

1807-йил октябрда Бухоро элчилари билан Истанбулга, Усмонли саройига келган. Бу ерда оиласи юқумли касалликдан вафот этган, у қайта уйланган. 1814-йил февралда Бухоро элчисининг бош котиби вазифасига ўтган ва, кўринишидан, умрининг охиригача Истанбулда яшаган.

Истанбулда у Марказий Осиё тарихига бағишланган асарини ёзди. Асар ном билан аталмаган; унда Нодиршоҳ давридан (1740-йиллар) 1818-йилгача бўлган воқеалар, асосан Бухоро ва Афғонистон тарихи, шунингдек Хива, Қўқон, Шарқий Туркистон, Кашмир, Хуросон, Бадахшон ва бошқа ўлкалар ҳақида маълумотлар баён этилган. Асар 1810-йиллар ўрталарида якунланган, муаллиф унга кейинроқ, 1830–1831-йилларда қўшимчалар киритган.

Асар матни 1873–1874-йилларда Мисрда босилган, 1876-йилда эса франсуз шарқшуноси Шарл Шефер уни «Ҳистоире де лъАсиэ centrale» номи билан Парижда франсуз тилида чоп этган. Муаллифнинг 1830–1831-йиллардан кейинги ҳаёти ҳақида маълумот сақланмаган.

Карьера

Бухоро амирлиги
Элчилар сафидаги хизматчи ва котиб · Бухоро · 1804–…

Ҳаёт йўли

тахминан 1762
Туғилиши
Бухорода, саййидлар хонадонида туғилган; аниқ йили номаълум.
1770-йиллар охири
Кашмирга биринчи сафар
Ўн олти ёшида Кашмирга бориб қайтган.
1789–1790
Иккинчи узоқ сафар
Семей, Или, Оқсу, Қашқар, Ёркент, Кашмир ва Тибет орқали ўтган.
1804–1805
Россияга элчилар сафида
Бухоро элчилари билан Петербургда тўққиз ойча турган, Москва, Астрахан ва Хивада бўлган.
1807
Истанбулга келиши
Усмонли саройига юборилган Бухоро элчилари билан Истанбулга келган; кейинчалик шу ерда қолган.
1814
Элчининг бош котиби
Бухоро элчисининг бош котиби лавозимига ўтган.
1810-йиллар ўрталари
Тарихий асарининг ёзилиши
Нодиршоҳ давридан 1818-йилгача бўлган Марказий Осиё тарихига бағишланган асарининг асосий қисмини якунлаган.
1830–1831
Асарга қўшимчалар
Асар матнига кейинги воқеалар ҳақида қўшимчалар киритган; ундан кейинги ҳаёти ҳақида маълумот йўқ.
1873–1876
Асарнинг нашр этилиши
Матни Мисрда (1873–1874), франсузча таржимаси эса Парижда (1876) босилган.

Асарлар

Марказий Осиё тарихи (номсиз асар) (1815)
Тарихий асар
Нодиршоҳ давридан 1818-йилгача Бухоро, Афғонистон, Хива, Қўқон ва қўшни ўлкалар тарихи; кейинроқ (1830–1831) қўшимчалар киритилган.
«Ҳистоире де лъАсиэ centrale» (Париж, 1876) (1876)
Франсузча нашр
Шарл Шефер томонидан тайёрланган таржима ва изоҳлар билан нашр.

Мерос

Абдулкарим Бухорийнинг асари XVIII аср охири — XIX аср бошларида Бухоро, Афғонистон, Хива ва Қўқон тарихини ўрганишда манба сифатида ишлатилади. У шахсий кузатувлари ва саёҳат чоғида тўплаган маълумотларга таяниб ёзган. Шарл Шефер нашри (1876) асарни Европа шарқшунослари учун очиб берган.

Давр: XVIII аср охири — XIX аср бошлари, Бухоро амирлиги ва Усмонли саройи билан алоқалар даври

Бухоро элчиларининг Петербургдаги ташрифи (1804)
Бухоро элчиларининг Истанбулга келиши (1807)
Асарнинг франсузча нашри Парижда чоп этилган (1876)