Asosiy qismga o'tish

Buxoro viloyati

Ushbu hududda tug'ilgan mashhurlar (173 ta)

Bahouddin Naqshband majmuasi

Buxoro viloyati — Oʻzbekistonning janubi-gʻarbidagi viloyat, hududining katta qismi Qizilqum choʻlidan iborat. Markazi — qadimiy Buxoro shahri; viloyat tabiiy gaz konlari, qorakoʻlchilik va meʼmoriy obidalari bilan tanilgan.

Aholisi
2 107 035 kishi (2026)
Maydoni
40 300 km²
Aholi zichligi
52 kishi/km²
Maʼmuriy markazi
Buxoro
Tashkil topgan
1938

Shuningdek mashhur

1.
Karim Mirxodiyev
Aktyor
72 yosh
2.
Ahad Qayum
Ahad Qayum, 1987
Aktyor
39 yosh
3.
Yulduz Turdiyeva
Xonanda
41 yosh
5.
Imron
Imron, 1990
Xonanda
36 yosh
6.
Usta Shirin Murodov
Hunarmand
76 yoshida vafot etgan
7.
Tolib Mo'minov
Aktyor
55 yosh
8.
Adiz Rajabov
Adiz Rajabov, 1984
Aktyor
42 yosh
10.
Mustafo Bafoyev
Mustafo Bafoyev, 1946
Kompozitor
80 yosh
11.
Ubaydulla Omon
Ubaydulla Omon, 1948
Aktyor
78 yosh
12.
Sitora Farmonova
Aktrisa
42 yosh
13.
Mutal Burhonov
Kompozitor
86 yoshida vafot etgan
14.
Muhammad Ahmedov
Tadbirkor
76 yosh
15.
Feruza Sobitova
Aktrisa
46 yosh
16.
Sherzod Asadov
Siyosatchi
45 yosh
17.
Baxtiyor Ixtiyorov
Bakhtiyor Ikhtiyarov
Aktyor
81 yoshida vafot etgan
18.
Muxtor Ashrafiy
Mukhtar Ashrafi
Kompozitor
63 yoshida vafot etgan
19.
O'ktam Barnoyev
Uktam Barnoyev
Siyosatchi
56 yoshida vafot etgan
20.
Alimjon Xalimov
Alimjan Khalimov
Kompozitor
21.
Sharif Halilov
Sharif Halilov, 1989
Sharif Khalilov
Sportchi
37 yosh
22.
Bobur Bobomurod
Bobur Bobomurod, 1968
Yozuvchi
58 yosh
24.
Mirolim Qilichov
Mirolim Kilichov
Aktyor
38 yosh

Joy haqida — Buxoro viloyati

Tarixi

Buxoro vohasi qadimdan oʻtroq dehqonchilik va savdo markazi boʻlgan. Vohada Poykend, Varaxsha, Vardonze kabi qadimiy shaharlarning xarobalari saqlanib qolgan; Varaxshadagi saroydan topilgan devoriy suratlar Sugʻd sanʼatining nodir namunalaridan hisoblanadi.

VIII asr boshida voha arablar tomonidan zabt etildi. IX–X asrlarda Buxoro Somoniylar davlatining poytaxti boʻlib, butun Movarounnahrning ilm va madaniyat markaziga aylandi. Keyinchalik hudud Qoraxoniylar, Xorazmshohlar, moʻgʻullar va Temuriylar hukmronligini boshdan kechirdi.

XVI asrdan Buxoro Shayboniylar asos solgan xonlikning, XVIII asr oʻrtalaridan esa Mangʻitlar sulolasi boshqargan Buxoro amirligining poytaxti boʻldi. 1868-yildan amirlik Rossiya imperiyasiga qaram boʻlib qoldi, 1920-yilda esa amirlik tugatilib, Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tuzildi; 1924-yilgi milliy chegaralanishdan keyin hudud Oʻzbekiston SSR tarkibiga kirdi.

Buxoro viloyati 1938-yil 15-yanvarda tashkil etildi. Dastlab u ancha keng boʻlib, hozirgi Qashqadaryo va Surxondaryo yerlarining bir qismini ham oʻz ichiga olgan; bu hududlar 1940-yillarda alohida viloyatlarga ajratildi. 1982-yilda viloyatning shimoliy tumanlaridan Navoiy viloyati tashkil topdi.

XX asr oʻrtalarida Gazli atrofida yirik gaz konlarining ochilishi viloyat iqtisodini oʻzgartirdi. 1993-yilda Buxoroning tarixiy markazi YUNESKO Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritildi, 1997-yilda shaharning 2500 yilligi nishonlandi. Bugun viloyat gaz sanoati, paxtachilik, hunarmandchilik va turizm bilan rivojlanmoqda.

Geografiyasi

Viloyat Oʻzbekistonning janubi-gʻarbida joylashgan. Shimoli-gʻarbda Xorazm viloyati va Qoraqalpogʻiston Respublikasi, shimol va sharqda Navoiy viloyati, janubi-sharqda Qashqadaryo viloyati bilan chegaradosh; janubi-gʻarbda Turkmaniston bilan davlat chegarasi oʻtadi. Maydoni taxminan 40 ming km² boʻlib, mamlakatdagi eng katta viloyatlardan biri.

Hududning asosiy qismi Qizilqum choʻlining qumli tekisliklari va alohida qoldiq togʻlardan iborat. Aholi va dehqonchilik Zarafshon daryosining quyi oqimidagi vohalarda — Buxoro, Gʻijduvon va Qorakoʻl vohalarida toʻplangan. Zarafshon suvi bu yergacha kam yetib keladi, shuning uchun vohalar Amudaryodan suv oladigan Amu-Buxoro mashina kanaliga tayanadi. Toʻdakoʻl va Quyimozor suv omborlari, Dengizkoʻl kabi koʻllar ham bor.

Iqlimi keskin kontinental va quruq: yozi uzoq va jazirama (iyulning oʻrtacha harorati taxminan 28–32 °C), qishi nisbatan sovuq, yanvarning oʻrtacha harorati 0 °C atrofida. Yiliga oʻrtacha 100–150 mm atrofida yogʻin tushadi, asosan qish va bahorda.

Yer osti boyliklari orasida tabiiy gaz va neft (Gazli va boshqa konlar), grafit, bentonit, marmar va ohaktosh bor. Choʻl yaylovlarida qadimdan qorakoʻl qoʻychiligi rivojlangan.

Diqqatga sazovor joylari
  • Buxoroning tarixiy markazi — YUNESKO roʻyxatidagi shahar markazi: Ark qalʼasi, Poi Kalon majmuasi, Somoniylar maqbarasi va oʻnlab madrasalar.
  • Bahouddin Naqshband majmuasi — Kogon tumanidagi Qasri Orifonda, Naqshbandiya tariqati asoschisi qabri atrofida shakllangan ziyoratgoh.
  • Chor Bakr — Buxoro yaqinidagi Sumitan qishlogʻida joylashgan XVI asr maqbara va masjidlar shahristoni.
  • Sitorai Mohi Xosa — Buxoro amirlarining XIX–XX asrlar boʻsagʻasida qurilgan shahar tashqarisidagi yozgi saroyi.
  • Vobkent minorasi — XII asr oxirida qurilgan, sirtidagi gʻisht naqshlari bilan mashhur baland minora.
  • Gʻijduvondagi Ulugʻbek madrasasi — 1430-yillarda Abduxoliq Gʻijduvoniy qabri yonida qurilgan, Ulugʻbek bunyod etgan uchta madrasaning eng kichigi.
  • Varaxsha — Jondor tumanidagi qadimiy shahar xarobalari; bu yerdan Sugʻd davri saroy devoriy suratlari topilgan.
  • Poykend — Qorakoʻl tumanidagi «savdogarlar shahri» deb atalgan qadimiy shahar xarobalari va arxeologik qoʻriqxona.