Abdulkarimbiy

Abdulkarimbiy (Abdukarimbiy) Farg'ona vodiysidagi o'zbek Ming sulolasining uchinchi hukmdori edi. U sulola asoschisi Shohruxbiyning o'g'li, Abdurahimbiyning ukasi bo'lib, tug'ilgan yili manbalarda turlicha ko'rsatiladi: ko'pincha 1701-yil, ba'zan 1710-yil deyiladi.

Abdurahimbiy suiqasd natijasida o'ldirilgach (1733 yoki 1734-yil), hokimiyat ukasiga o'tdi. Abdulkarimbiy taxtni 1750-yilgacha (ayrim manbalarda 1751-yilgacha) egalladi. Bu davrda Buxoro xonligi zaiflashgan, vodiyga esa ko'chmanchi qo'shinlarning hujumlari xavf solayotgan edi.

U xon o'rdasini Qo'qon yaqinidagi Tepaqo'rg'ondan Qo'qonning o'ziga ko'chirdi. 1740-yilda shahar yangi devor bilan o'rab olindi — bu mudofaa choralari keyinroq jung'orlar hujumi chog'ida asqotdi. Qo'qonda saroy, madrasa, bozor va Isfara, Qatag'on, Marg'ilon, Toshkent yo'nalishlari nomi bilan atalgan shahar darvozalari qurdirildi. Shu yillarda Qo'qon vodiyning markaziga aylanib, aholisi ko'paydi.

1740-yilda jung'orlardan qochgan qozoq biylaridan biri Tole biy yaqinlari bilan Abdulkarimbiyning panohiga keldi. Jung'or hukmdori Galdan-Tsereng uni topshirishni talab qildi, biroq Abdulkarimbiy elchilarni qaytarib yubordi. 1745–1747-yillarda jung'orlar vodiyga bostirib kirib, O'sh, Andijon va Marg'ilonni egalladi, Qo'qonni qamal qildi. Hujum O'ratepa hokimi Fozilbiy yordamida qaytarildi; urush mamlakat iqtisodiyotiga katta zarar yetkazib, davlat markazlashuvini kechiktirdi.

Abdulkarimbiy 1750-yilda vafot etdi. Taxtga uning kichik o'g'li Abdurahmon o'tirdi, ammo bir necha oydan so'ng uni Marg'ilonga hokim qilib jo'natishdi va hokimiyat Abdurahimbiyning o'g'li Erdonabiyga o'tdi. 1752–1753-yillarda jung'orlar qo'lida garovda bo'lgan o'g'li Bobobek qisqa muddat xon bo'lib, Beshariqda o'ldirildi; Erdonabiy qaytib taxtga o'tirdi. Abdulkarimbiyning nabirasi Norbo'tabiy keyinchalik xonlikni boshqardi.