Абдулкаримбий

Қўқон хонлигидаги ўзбек Минг сулоласининг учинчи ҳукмдори (тахминан 1733–1750): Қўқонни девор билан ўраб, хон ўрдаси марказига айлантирган ва жунғорлар босқинини қайтарган.

Маълумот:

Фаолият:: Тарихий шахс, Сиёсатчи
Ҳақиқий исми:: Муҳаммад Абдулкаримбий ибн Шоҳрухбий
Туғилган:: тахминан 1701 — тахминан 1750
Туғилган жой:: Фарғона
Отаси:: Шоҳрухбий
Фарзандлар:: Абдураҳмонбий, Бобобек

Биография

Абдулкаримбий (Абдукаримбий) Фарғона водийсидаги ўзбек Минг сулоласининг учинчи ҳукмдори эди. У сулола асосчиси Шоҳрухбийнинг ўғли, Абдураҳимбийнинг укаси бўлиб, туғилган йили манбаларда турлича кўрсатилади: кўпинча 1701-йил, баъзан 1710-йил дейилади.

Абдураҳимбий суиқасд натижасида ўлдирилгач (1733 ёки 1734-йил), ҳокимият укасига ўтди. Абдулкаримбий тахтни 1750-йилгача (айрим манбаларда 1751-йилгача) эгаллади. Бу даврда Бухоро хонлиги заифлашган, водийга эса кўчманчи қўшинларнинг ҳужумлари хавф солаётган эди.

У хон ўрдасини Қўқон яқинидаги Тепақўрғондан Қўқоннинг ўзига кўчирди. 1740-йилда шаҳар янги девор билан ўраб олинди — бу мудофаа чоралари кейинроқ жунғорлар ҳужуми чоғида асқотди. Қўқонда сарой, мадраса, бозор ва Исфара, Қатағон, Марғилон, Тошкент йўналишлари номи билан аталган шаҳар дарвозалари қурдирилди. Шу йилларда Қўқон водийнинг марказига айланиб, аҳолиси кўпайди.

1740-йилда жунғорлардан қочган қозоқ бийларидан бири Толе бий яқинлари билан Абдулкаримбийнинг паноҳига келди. Жунғор ҳукмдори Галдан-Церенг уни топширишни талаб қилди, бироқ Абдулкаримбий элчиларни қайтариб юборди. 1745–1747-йилларда жунғорлар водийга бостириб кириб, Ўш, Андижон ва Марғилонни эгаллади, Қўқонни қамал қилди. Ҳужум Ўратепа ҳокими Фозилбий ёрдамида қайтарилди; уруш мамлакат иқтисодиётига катта зарар етказиб, давлат марказлашувини кечиктирди.

Абдулкаримбий 1750-йилда вафот этди. Тахтга унинг кичик ўғли Абдураҳмон ўтирди, аммо бир неча ойдан сўнг уни Марғилонга ҳоким қилиб жўнатишди ва ҳокимият Абдураҳимбийнинг ўғли Эрдонабийга ўтди. 1752–1753-йилларда жунғорлар қўлида гаровда бўлган ўғли Бобобек қисқа муддат хон бўлиб, Бешариқда ўлдирилди; Эрдонабий қайтиб тахтга ўтирди. Абдулкаримбийнинг набираси Норбўтабий кейинчалик хонликни бошқарди.

Карьера

Қўқон хон саройи
Ҳукмдор (бий), тахминан 1733–1750 · Қўқон · 1733–1750
Бу лавозимда бўлганлар →

Ҳаёт йўли

1701 (тахминан)
Туғилиши
Фарғона водийсида, Шоҳрухбий оиласида туғилган; айрим манбаларда 1710-йил кўрсатилади.
1733–1734
Ҳокимиятга келиши
Акаси Абдураҳимбий ўлдирилгач, Минг сулоласи ҳукмдори бўлган.
1740
Қўқоннинг мустаҳкамланиши
Қўқон янги девор билан ўраб олинди; шаҳар хон ўрдаси марказига айланди.
1740
Толе бийга бошпана
Жунғорлардан қочган қозоқ бийи Толе бий паноҳ топди; Абдулкаримбий жунғор элчиларини қайтариб юборди.
1745–1747
Жунғорлар босқини
Жунғорлар Ўш, Андижон, Марғилонни эгаллаб, Қўқонни қамал қилди.
1746
Қамалнинг бартараф этилиши
Ўратепа ҳокими Фозилбий ёрдамида жунғорлар Қўқондан қайтарилди.
1750
Вафоти
Вафот этди; тахтга ўғли Абдураҳмон ўтирди.
1750–1753
Тахт учун кураш
Абдураҳмон, Эрдонабий ва Бобобек навбатма-навбат тахтга чиқди.

Мерос

Абдулкаримбий даврида Қўқон мустаҳкам, девор билан ўралган шаҳарга ва хон ўрдасининг доимий марказига айланди. У жунғорларга бўйсунмай, хонликнинг мустақиллигини сақлаб қолди; кейинчалик Қўқон хонлиги шу пойдеворда ривожланди.

Давр: Минг сулоласи даври, XVIII аср

Абдураҳимбийнинг ўлдирилиши ва ҳокимиятнинг укасига ўтиши (1733)
Қўқоннинг девор билан ўралиши (1740)
Жунғорларнинг Фарғона водийсига босқини (1745)