Abdullaxon I

Shayboniylar sulolasidan Buxoro xonligi xoni (1540-yil mart–sentyabr): Ko'chkunchixonning o'g'li, taxminan 1514-yildan Yassi (Turkiston) hokimi, Ubaydullaxon vafotidan so'ng Samarqandda hukmronlik qilgan.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Tarixiy shaxs, Siyosatchi
Haqiqiy ismi:: Abdulla ibn Ko'chkunchi
Tug'ilgan:: taxminan 1490 — 14 sentabr 1540
Otasi:: Ko'chkunchixon

Biografiya

Abdullaxon I Shayboniylar sulolasiga mansub: u Abulxayrxonning nevarasi, 1512-yildan 1530-yillar boshigacha oliy xon bo'lgan Ko'chkunchixonning o'g'li. Tug'ilgan yili manbalarda aniq ko'rsatilmagan, odatda taxminan 1490-yil deb olinadi. Uning akasi Abu Said otasidan keyin xon bo'lgan, ukasi Abdullatifxon esa keyinroq Samarqanddagi shayboniylar taxtini egallagan.

Abdulla sulton uzoq yillar Yassi (Turkiston) shahri hokimi bo'lgan; Wikipedia va O'zbekiston tarixiga oid ma'lumotnomalarda bu lavozim taxminan 1514-yildan 1540-yilning martigacha ko'rsatiladi. Qozog'iston milliy ensiklopediyasiga tayanuvchi ma'lumotlarga ko'ra, 1517-yilda u Turkistonga yurish qilgan Qirg'iz Muhammad qo'shini bilan jangda mag'lub bo'lib, asirga tushgan, keyin esa ozod etilgan.

1540-yil martida shayboniylarning amalda boshlig'i bo'lgan Ubaydullaxon vafot etdi, shundan so'ng davlat sulola vakillari o'rtasida bo'linib ketdi. Aynan shu paytda Abdulla Samarqandda hokimiyatni qo'lga oldi va xon bo'lib e'lon qilindi. Uning hukmronligi atigi olti oy — 1540-yil martidan sentyabrigacha davom etgan.

Abdullaxon I 1540-yil 14-sentyabrda Samarqandda vafot etgan. U shu shaharda, otasi yonida dafn etilgan; ba'zi ma'lumotlarda joy Registon yaqinidagi Chihil Duxtaron qabristoni deb ko'rsatiladi. Maqbara bizning kunlargacha saqlanmagan, uning xarobalari 1930-yillarda butunlay buzib tashlangan. Qozog'iston milliy ensiklopediyasi ma'lumotiga ko'ra, undan farzand qolmagan.

Abdullaxon I vafotidan keyin xonlikda ikki hukmdor paydo bo'ldi: Buxoroda Ubaydullaxonning o'g'li Abdulazizxon xon etib saylandi, Samarqandda esa oliy xon huquqi bilan Abdullaxonning ukasi Abdullatifxon hukmronlik qildi. Abdullaxon I haqidagi ma'lumotlar kam va asosan qisqa ensiklopedik maqolalarda uchraydi; uni 1583–1598-yillarda hukmronlik qilgan, boshqa shoxga mansub Abdullaxon II bilan adashtirmaslik kerak.

Karyera

Buxoro xonligi
Samarqand hukmdori, xon (1540) · Buxoro · 1540–1540
Bu lavozimda bo'lganlar →

Hayot yo'li

taxminan 1490
Tug'ilishi
Shayboniylar sulolasida, Abulxayrxon nevarasi Ko'chkunchixon oilasida tug'ilgan; aniq yili ma'lum emas.
taxminan 1514–1540
Yassi (Turkiston) hokimi
Turkiston shahrida hokimlik qilgan; bu lavozim 1540-yil martigacha davom etgan.
1517
Asirlik
Qozog'iston milliy ensiklopediyasiga tayanuvchi ma'lumotlarga ko'ra, Turkistonga yurish qilgan Qirg'iz Muhammad qo'shini bilan jangda mag'lub bo'lib, asirga tushgan va ozod etilgan.
1540-yil mart
Samarqanddagi hokimiyat
Ubaydullaxon vafotidan keyin Samarqandda hokimiyatni qo'lga olgan va xon deb e'lon qilingan.
1540-yil 14-sentyabr
Vafoti
Samarqandda vafot etgan; uning o'rniga Samarqand taxtiga ukasi Abdullatifxon o'tirgan.
1930-yillar
Maqbaraning yo'qolishi
Samarqanddagi maqbara xarobalari butunlay buzib tashlangan.

Meros

Abdullaxon I hukmronligi qisqa bo'lgan: u Ubaydullaxon vafotidan so'ng shayboniylar davlati parchalanayotgan paytda Samarqandda hokimiyatni egallagan. Uning vafotidan keyin xonlikda ikki markaz — Buxoro va Samarqand shakllangan; Samarqandda unga ukasi Abdullatifxon vorislik qilgan. Maqbarasi saqlanmagan, hukmdorning o'zi haqida ma'lumotlar kam.

Davr: Shayboniylar davri, XVI asrning birinchi yarmi

Ubaydullaxon vafoti va Abdullaning Samarqandda xon bo'lishi (1540)
Abdullaxon I vafoti, Samarqand taxtiga Abdullatifxonning o'tishi (1540)