Ko'chkunchixon

Shayboniylar sulolasining uchinchi oliy xoni (1512–1530), Abulxayrxonning o'g'li va Mirzo Ulug'bekning nabirasi; Samarqandda taxtga o'tirgan, pul islohotini o'tkazgan hukmdor.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Tarixiy shaxs, Siyosatchi
Haqiqiy ismi:: Ko'chkunchi sulton
Taxallusi:: Ko'chim, Abu Mansur Bahodirxon
Tug'ilgan:: taxminan 1452 — taxminan 1530
Tug'ilgan joy:: Buxoro
Otasi:: Abulxayrxon
Onasi:: Robiya Sulton begim
Farzandlar:: Abu Said, Abdullo, Abdullatif

Biografiya

Ko'chkunchixon taxminan 1452-yilda tug'ilgan. Otasi o'zbek ulusining asoschisi Abulxayrxon, onasi Mirzo Ulug'bekning qizi Robiya Sulton begim (1485-yilda vafot etgan va Turkistonda dafn etilgan) edi. Uning ukasi Suyunchxo'jaxon ham keyinchalik Shayboniylar davlatida oliy xonlik qilgan. Manbalarda uning ismi Ko'chkunchi, Ko'chim, Kuchkunji shakllarida uchraydi.

XVI asr boshida uning jiyani Muhammad Shayboniyxon Movarounnahrni zabt etgach, Ko'chkunchi sulton Shayboniylar qatoridan o'rin oldi. Shayboniyxon uni 1503-yilda Turkiston viloyatining hokimi etib tayinladi; u bu lavozimda taxminan 1509-yilgacha turdi.

1510-yilda Shayboniyxon Marv yaqinida Eron shohi Ismoil Safaviy bilan jangda halok bo'ldi. Dastlab Suyunchxo'jaxon (1511–1512) oliy xon bo'ldi, ammo 1512-yil oxirida Samarqandda to'plangan Shayboniy sultonlari Buxoro hokimi Ubaydulla sultonning roziligi bilan Ko'chkunchini oliy xon deb e'lon qildilar; Suyunchxo'ja unga o'rnini bo'shatib berdi. Ko'chkunchi Samarqandda o'tirdi, davlat ishlarining asosiy qismini esa Buxoroda turgan Ubaydulla boshqardi, shu sababli xonning o'zi rasmiy hukmdor bo'lib qolgan, deb baholanadi.

Uning hukmronligi harbiy jihatdan keskin boshlandi: 1512-yil noyabrida G'ijduvon yonida Ubaydulla boshchiligidagi Shayboniylar Safaviylar qo'shinini tor-mor etdi (jangda xonning o'g'li Abu Said ham qatnashdi) va Movarounnahr Eron nazoratiga o'tishdan saqlanib qoldi. Keyingi yillarda Shayboniylar Hirotni ikki marta egalladilar (1513/14 va 1529-yillar). 1516–1517-yillarda Toshkent atrofida qozoqlarga qarshi yurish muvaffaqiyatsiz tugadi. Ko'chkunchi Boburning Agradagi saroyiga elchi yubordi; Bobur elchini qabul qilib, sovg'alar bilan qaytardi.

Ichki siyosatda eng muhim ish 1513–1523-yillardagi pul islohoti bo'ldi: u Shayboniyxonning islohotiga qaraganda kamroq puxta o'ylangan bo'lsa-da, savdo va iqtisodning o'sishiga yordam berdi; tangalarda xonning unvoni va to'rt xalifa nomlari bitilgan. Xon buyrug'i bilan 1519-yilda Sharafuddin Ali Yazdiyning «Zafarnoma»si eski o'zbek tiliga o'girildi, keyin Rashiduddinning «Jome at-tavorix»i ham tarjima qilindi. Samarqandda madrasalar ta'mirlandi. Ko'chkunchining o'zi turkiy tilda she'rlar bitgan, deb xabar qilinadi.

Ko'chkunchixon Samarqandda 1529-yil oxirida yoki 1530-yil boshida vafot etdi (Encyclopaedia Iranica 1529-yil 27-dekabrni keltiradi, boshqa manbalar 1530-yilni ko'rsatadi) va Registon yaqinidagi sulola maqbarasiga dafn etildi. Taxtni to'ng'ich o'g'li Abu Said egalladi (1530–1533); keyinroq uning o'g'illari Abdullo (1540) va Abdullatif (1540–1551) ham oliy xon unvonini oldilar.

Karyera

Buxoro xonligi
Shayboniylarning oliy xoni, Samarqandda (1512–1530) · Buxoro · 1512–1530
Bu lavozimda bo'lganlar →

Hayot yo'li

taxminan 1452
Tug'ilishi
Abulxayrxon va Mirzo Ulug'bekning qizi Robiya Sulton begim oilasida tug'ilgan.
1503–1509
Turkiston hokimi
Shayboniyxon uni Turkiston viloyatiga hokim etib tayinlagan.
1511–1512
Ukasi oliy xon
Shayboniyxon halok bo'lgach, avval Suyunchxo'jaxon oliy xon bo'lgan.
1512
Oliy xon etib e'lon qilinishi
Samarqandda to'plangan Shayboniy sultonlari uni Ubaydulla sultonning roziligi bilan xon deb e'lon qilgan.
1512
G'ijduvon jangi
Ubaydulla boshchiligidagi Shayboniylar Safaviylar qo'shinini yengib, Movarounnahrni saqlab qolgan.
1513–1523
Pul islohoti
Tangalarga xonning unvoni va to'rt xalifa nomlari bitilgan; islohot savdoni jonlantirgan.
1516–1517
Qozoqlarga qarshi yurish
Toshkent atrofidagi yurish muvaffaqiyatsiz tugagan.
1519
«Zafarnoma» tarjimasi
Xon buyrug'i bilan Sharafuddin Ali Yazdiyning asari eski o'zbek tiliga o'girilgan.
1526–1530
Bobur saroyiga elchi
Agradagi Bobur saroyiga yuborilgan elchi qabul qilingan va sovg'alar bilan qaytarilgan.
1529
Hirot
Shayboniylar Hirotni yana bir bor Safaviylardan egallagan.
1529–1530
Vafoti
Samarqandda vafot etgan, Registon yaqinidagi sulola maqbarasiga dafn etilgan; taxtni o'g'li Abu Said egallagan.

Meros

Ko'chkunchixon Shayboniylar davlatining uchinchi oliy xoni bo'lib, uning davrida Movarounnahr Safaviylar ta'siridan saqlanib qoldi, sunniylik hukmron mazhab bo'lib qoldi, pul islohoti o'tkazildi, tarixiy asarlar eski o'zbek tiliga tarjima qilindi. Uning o'g'illari Abu Said, Abdullo va Abdullatif keyinchalik oliy xon bo'ldilar.

Davr: Shayboniylar davri, XVI asr boshi

G'ijduvon jangi (1512)
Pul islohoti boshlanishi (1513–1523) (1513)
«Zafarnoma»ning eski o'zbek tiliga tarjimasi (1519)