Абдуллахон I

Шайбонийлар сулоласидан Бухоро хонлиги хони (1540-йил март–сентябр): Кўчкунчихоннинг ўғли, тахминан 1514-йилдан Ясси (Туркистон) ҳокими, Убайдуллахон вафотидан сўнг Самарқандда ҳукмронлик қилган.

Маълумот:

Фаолият:: Тарихий шахс, Сиёсатчи
Ҳақиқий исми:: Абдулла ибн Кўчкунчи
Туғилган:: тахминан 1490 — 14 сентабр 1540
Отаси:: Кўчкунчихон

Биография

Абдуллахон I Шайбонийлар сулоласига мансуб: у Абулхайрхоннинг невараси, 1512-йилдан 1530-йиллар бошигача олий хон бўлган Кўчкунчихоннинг ўғли. Туғилган йили манбаларда аниқ кўрсатилмаган, одатда тахминан 1490-йил деб олинади. Унинг акаси Абу Саид отасидан кейин хон бўлган, укаси Абдуллатифхон эса кейинроқ Самарқанддаги шайбонийлар тахтини эгаллаган.

Абдулла султон узоқ йиллар Ясси (Туркистон) шаҳри ҳокими бўлган; Wikipedia ва Ўзбекистон тарихига оид маълумотномаларда бу лавозим тахминан 1514-йилдан 1540-йилнинг мартигача кўрсатилади. Қозоғистон миллий энсиклопедиясига таянувчи маълумотларга кўра, 1517-йилда у Туркистонга юриш қилган Қирғиз Муҳаммад қўшини билан жангда мағлуб бўлиб, асирга тушган, кейин эса озод этилган.

1540-йил мартида шайбонийларнинг амалда бошлиғи бўлган Убайдуллахон вафот этди, шундан сўнг давлат сулола вакиллари ўртасида бўлиниб кетди. Айнан шу пайтда Абдулла Самарқандда ҳокимиятни қўлга олди ва хон бўлиб эълон қилинди. Унинг ҳукмронлиги атиги олти ой — 1540-йил мартидан сентябригача давом этган.

Абдуллахон I 1540-йил 14-сентябрда Самарқандда вафот этган. У шу шаҳарда, отаси ёнида дафн этилган; баъзи маълумотларда жой Регистон яқинидаги Чиҳил Духтарон қабристони деб кўрсатилади. Мақбара бизнинг кунларгача сақланмаган, унинг харобалари 1930-йилларда бутунлай бузиб ташланган. Қозоғистон миллий энсиклопедияси маълумотига кўра, ундан фарзанд қолмаган.

Абдуллахон I вафотидан кейин хонликда икки ҳукмдор пайдо бўлди: Бухорода Убайдуллахоннинг ўғли Абдулазизхон хон этиб сайланди, Самарқандда эса олий хон ҳуқуқи билан Абдуллахоннинг укаси Абдуллатифхон ҳукмронлик қилди. Абдуллахон I ҳақидаги маълумотлар кам ва асосан қисқа энсиклопедик мақолаларда учрайди; уни 1583–1598-йилларда ҳукмронлик қилган, бошқа шохга мансуб Абдуллахон II билан адаштирмаслик керак.

Карьера

Бухоро хонлиги
Самарқанд ҳукмдори, хон (1540) · Бухоро · 1540–1540
Бу лавозимда бўлганлар →

Ҳаёт йўли

тахминан 1490
Туғилиши
Шайбонийлар сулоласида, Абулхайрхон невараси Кўчкунчихон оиласида туғилган; аниқ йили маълум эмас.
тахминан 1514–1540
Ясси (Туркистон) ҳокими
Туркистон шаҳрида ҳокимлик қилган; бу лавозим 1540-йил мартигача давом этган.
1517
Асирлик
Қозоғистон миллий энсиклопедиясига таянувчи маълумотларга кўра, Туркистонга юриш қилган Қирғиз Муҳаммад қўшини билан жангда мағлуб бўлиб, асирга тушган ва озод этилган.
1540-йил март
Самарқанддаги ҳокимият
Убайдуллахон вафотидан кейин Самарқандда ҳокимиятни қўлга олган ва хон деб эълон қилинган.
1540-йил 14-сентябр
Вафоти
Самарқандда вафот этган; унинг ўрнига Самарқанд тахтига укаси Абдуллатифхон ўтирган.
1930-йиллар
Мақбаранинг йўқолиши
Самарқанддаги мақбара харобалари бутунлай бузиб ташланган.

Мерос

Абдуллахон I ҳукмронлиги қисқа бўлган: у Убайдуллахон вафотидан сўнг шайбонийлар давлати парчаланаётган пайтда Самарқандда ҳокимиятни эгаллаган. Унинг вафотидан кейин хонликда икки марказ — Бухоро ва Самарқанд шаклланган; Самарқандда унга укаси Абдуллатифхон ворислик қилган. Мақбараси сақланмаган, ҳукмдорнинг ўзи ҳақида маълумотлар кам.

Давр: Шайбонийлар даври, XVI асрнинг биринчи ярми

Убайдуллахон вафоти ва Абдулланинг Самарқандда хон бўлиши (1540)
Абдуллахон I вафоти, Самарқанд тахтига Абдуллатифхоннинг ўтиши (1540)