Abdumalik I ibn Nuh (Somoniy)
Somoniylar amiri (954–961), Nuh I ning o'g'li; yoshligida taxtga o'tirgan, otdan yiqilib halok bo'lgan, lashkarboshilar ta'siri kuchaygan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Hayot yillari:
- taxminan 944 — 961
- Otasi:
- Nuh I ibn Nasr
Biografiya
Abdumalik I ibn Nuh Somoniylar amirligini 954-yilda, otasi Nuh I vafot etgach, juda yoshligida boshqara boshlagan va 961-yilgacha hukmronlik qilgan; Amiri Rashid nomi bilan ham tilga olinadi. Tug'ilgan yili manbalarda turlicha: o'zbekcha maqolada 944, ingliz Vikipediyasida 936 yoki 944/945 deb keltiriladi.
Uning davrida davlat ishlarida lashkarboshilar, ayniqsa turk g'ulomlari yetakchilari katta o'rin tutdi. Hojib lavozimiga ko'tarilgan Alptegin obro'si oshib ketishidan xavotirlangan amir uni chetlatmoqchi bo'ldi, ammo bunga erisha olmadi; Alptegin keyinchalik Xuroson hokimi bo'ldi.
Otasi davrida Buvayhiylar bilan boshlangan urush Abdumalik zamonida (956) sulh bilan tugadi. Taxminan 955-yildan keyin Somoniy qo'shinlari Ray va Isfahon tomon yurish qilgan, so'ng tomonlar yarashgan; Ray Buvayhiylarda qolib, ular yillik o'lpon to'lash majburiyatini olgan.
Abdumalik 961-yil noyabrida Buxoroda chavgon o'ynayotganda otdan yiqilib halok bo'ldi. Ayrim g'ulom guruhlar Alptegin tarafdori bo'lib, boshqalari uning ukasi Mansurni qo'llaganlar; taxtni Mansur egalladi, Alptegin esa G'azna tomonga ketdi.
Hayot yo'li
- 954Taxtga chiqqan
Otasi Nuh I vafot etgach amir bo'lgan.
- 956Buvayhiylar bilan sulh
Otasi davrida boshlangan urush yarashuv bilan tugagan.
- 956–961Alptegin
Hojib Alptegin mavqei oshgan, amir uni chetlata olmagan.
- 961Halok bo'lgan
Buxoroda chavgon o'yinida otdan yiqilib vafot etgan.