
O'zbek adabiyotshunosi, navoiyshunos, filologiya fanlari doktori, professor; O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi va Beruniy nomidagi Davlat mukofoti laureati.
Biografiya
Abduqodir Hayitmetov — o'zbek adabiyotshunosi, Alisher Navoiy merosini o'rganishga umrini bag'ishlagan olim. 1965-yilda doktorlik darajasini oldi, 1970-yilda professor bo'ldi, 1978-yilda esa unga fan arbobi unvoni berildi. U 1926-yil 27-mayda Farg'ona viloyatining Dang'ara tumanidagi Qiyoliqum qishlog'ida, tug'ilgan va 2005-yil 7-mayda Toshkentda vafot etgan.
Hayitmetov 1949-yilda O'rta Osiyo davlat universitetining (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) sharqshunoslik fakultetida o'qishni yakunladi. Umrining deyarli butun ish yillari O'zbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida o'tdi: 1953–1957-yillarda kichik, 1957–1967-yillarda katta ilmiy xodim edi; 1967–1970 va 1971–1998-yillarda direktorning ilmiy ishlar bo'yicha o'rinbosari va bo'lim mudiri vazifalarini bajardi; 1998–2003-yillarda ilmiy maslahatchi, 2003-yildan esa yetakchi ilmiy xodim bo'ldi.
Qalam tebratishni 1950-yillarda hikoya va maqolalar bilan boshlagan, so'ng butunlay ilmiy tadqiqotga o'tgan. Tadqiqotlarining asosiy mavzusi Navoiy ijodi bo'lib, bu yo'nalishda «Navoiy dahosi» (1970), «Hayotbaxsh chashma» (1974), «Navoiyxonlik suhbatlari» (1993) singari kitoblar, shuningdek 1959–1963-yillarda chop etilgan «Alisher Navoiyning adabiy-tanqidiy qarashlari», «Navoiy lirikasi», «Navoiyning ijodiy metodi» asarlari navoiyshunoslikni yangi pog'onaga olib chiqqan deb baholanadi. Jami taxminan 500 ilmiy maqola, monografiya va risola nashr ettirgan.
Olimning faoliyatida o'zbek mumtoz adabiyoti tarixini yozish alohida o'rin tutadi. Uning ilmiy rahbarligi va bevosita qatnashuvi bilan o'zbek tilida besh jildlik (1977–1980) hamda rus tilida ikki jildlik (1991–1992) «O'zbek adabiyoti tarixi» tayyorlangan. Bundan tashqari u to'rt jildli «O'zbek adabiyoti» majmuasini, uch jildli «O'zbek poeziyasi antologiyasi»ni, Navoiy asarlarining 15 va 20 jildlik to'plamlarini tuzishda qatnashgan, Navoiyning «Hayrat ul-abror» va «Farhod va Shirin» dostonlarini nasriy bayonda nashrga tayyorlagan. «Alisher Navoiy» va «Abu Rayhon Beruniy» nomli hujjatli filmlarni yaratishda ham qatnashgan.
Hayitmetov yosh tadqiqotchilarga g'amxo'r ustoz bo'lgan: qo'l ostida 30 ga yaqin doktorlik va nomzodlik dissertatsiyasi himoya qilingan. Beruniy nomidagi O'zbekiston Davlat mukofotini ikki marta (1967 va 1992) olgan, 2003-yilda «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan mukofotlangan.
Ta'lim
- O'rta Osiyo davlat universitetiOliygoh · Toshkent · 1949 · Sharqshunoslik fakultetihozirgi nomi — O'zbekiston Milliy universiteti
Karyera
- Til va adabiyot institutiKichik, katta ilmiy xodim, direktor o'rinbosari, bo'lim mudiri, yetakchi ilmiy xodim · Toshkent · 1953–…
Mukofotlar
«Buyuk xizmatlari uchun» ordeni2003 · O'zbekiston- O'zbekiston SSR fan arbobi1978 · O'zbekiston SSR
Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti1967 · O'zbekiston SSR
Hayot yo'li
- 1926Tug'ilgan
Farg'ona viloyati Dang'ara tumanidagi Qiyoliqum qishlog'ida.
- 1949Universitetni tamomlagan
O'rta Osiyo davlat universiteti sharqshunoslik fakulteti.
- 1953–1957Kichik ilmiy xodim
Til va adabiyot institutida.
- 1957–1967Katta ilmiy xodim
Til va adabiyot institutida.
- 1959Birinchi navoiyshunoslik kitobi
«Alisher Navoiyning adabiy-tanqidiy qarashlari».
- 1965Doktorlik
Filologiya fanlari doktori.
- 1967Beruniy mukofoti
Birinchi marta Beruniy nomidagi Davlat mukofoti laureati.
- 1967–1998Direktor o'rinbosari va bo'lim mudiri
Ilmiy ishlar bo'yicha direktor o'rinbosari va bo'lim mudiri (1970–1971-yillar oralig'ida tanaffus bilan).
- 1970Professor
Professor ilmiy unvoni.
- 1977–1980«O'zbek adabiyoti tarixi»
Besh jildli nashr ilmiy rahbarligi va ishtirokida chiqqan.
- 1978Xizmat ko'rsatgan fan arbobi
Fan arbobi unvoni.
- 1992Beruniy mukofoti
Ikkinchi marta mukofot laureati.
- 1998–2003Ilmiy maslahatchi
Institutda.
- 2003«Buyuk xizmatlari uchun»
Orden bilan taqdirlangan; shu yildan yetakchi ilmiy xodim.
- 2005Vafoti
7-mayda Toshkentda.
Asarlar
- «Alisher Navoiyning adabiy-tanqidiy qarashlari» (1959)Monografiya
- «Navoiy lirikasi» (1961)Monografiya
- «Navoiyning ijodiy metodi» (1963)Monografiya
- «Navoiy dahosi» (1970)Kitob
- «Hayotbaxsh chashma» (1974)Kitob
- «Tabarruk izlar izidan» (1979)Kitob
- «Meros va ixlos» (1985)Kitob
- «Navoiyxonlik suhbatlari» (1993)Kitob
- «Temuriylar davri o'zbek adabiyoti» (1996)Kitob
- «Sharq adabiyotining ijodiy metodi tarixidan»Kitob
- «O'zbek adabiyoti tarixi» (5 jild) (1980)Ko'p jildli nashr
1977–1980, ilmiy rahbar va muallif; rus tilida 2 jild (1991–1992).
- «Hayrat ul-abror» (nasriy bayon)Nashr
Navoiy dostonining nasriy varianti.
- «Farhod va Shirin» (nasriy bayon)Nashr
Navoiy dostonining nasriy varianti.