
Ўзбек адабиётшуноси, навоийшунос, филология фанлари доктори, профессор; Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби ва Беруний номидаги Давлат мукофоти лауреати.
Биография
Абдуқодир Ҳайитметов — ўзбек адабиётшуноси, Алишер Навоий меросини ўрганишга умрини бағишлаган олим. 1965-йилда докторлик даражасини олди, 1970-йилда профессор бўлди, 1978-йилда эса унга фан арбоби унвони берилди. У 1926-йил 27-майда Фарғона вилоятининг Данғара туманидаги Қиёлиқум қишлоғида, туғилган ва 2005-йил 7-майда Тошкентда вафот этган.
Ҳайитметов 1949-йилда Ўрта Осиё давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) шарқшунослик факултетида ўқишни якунлади. Умрининг деярли бутун иш йиллари Ўзбекистон Фанлар академияси Тил ва адабиёт институтида ўтди: 1953–1957-йилларда кичик, 1957–1967-йилларда катта илмий ходим эди; 1967–1970 ва 1971–1998-йилларда директорнинг илмий ишлар бўйича ўринбосари ва бўлим мудири вазифаларини бажарди; 1998–2003-йилларда илмий маслаҳатчи, 2003-йилдан эса етакчи илмий ходим бўлди.
Қалам тебратишни 1950-йилларда ҳикоя ва мақолалар билан бошлаган, сўнг бутунлай илмий тадқиқотга ўтган. Тадқиқотларининг асосий мавзуси Навоий ижоди бўлиб, бу йўналишда «Навоий даҳоси» (1970), «Ҳаётбахш чашма» (1974), «Навоийхонлик суҳбатлари» (1993) сингари китоблар, шунингдек 1959–1963-йилларда чоп этилган «Алишер Навоийнинг адабий-танқидий қарашлари», «Навоий лирикаси», «Навоийнинг ижодий методи» асарлари навоийшуносликни янги поғонага олиб чиққан деб баҳоланади. Жами тахминан 500 илмий мақола, монография ва рисола нашр эттирган.
Олимнинг фаолиятида ўзбек мумтоз адабиёти тарихини ёзиш алоҳида ўрин тутади. Унинг илмий раҳбарлиги ва бевосита қатнашуви билан ўзбек тилида беш жилдлик (1977–1980) ҳамда рус тилида икки жилдлик (1991–1992) «Ўзбек адабиёти тарихи» тайёрланган. Бундан ташқари у тўрт жилдли «Ўзбек адабиёти» мажмуасини, уч жилдли «Ўзбек поэзияси антологияси»ни, Навоий асарларининг 15 ва 20 жилдлик тўпламларини тузишда қатнашган, Навоийнинг «Ҳайрат ул-аброр» ва «Фарҳод ва Ширин» достонларини насрий баёнда нашрга тайёрлаган. «Алишер Навоий» ва «Абу Райҳон Беруний» номли ҳужжатли филмларни яратишда ҳам қатнашган.
Ҳайитметов ёш тадқиқотчиларга ғамхўр устоз бўлган: қўл остида 30 га яқин докторлик ва номзодлик диссертацияси ҳимоя қилинган. Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофотини икки марта (1967 ва 1992) олган, 2003-йилда «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1949 · Шарқшунослик факултетиҳозирги номи — Ўзбекистон Миллий университети
Карьера
- Тил ва адабиёт институтиКичик, катта илмий ходим, директор ўринбосари, бўлим мудири, етакчи илмий ходим · Тошкент · 1953–…
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2003 · Ўзбекистон- Ўзбекистон ССР фан арбоби1978 · Ўзбекистон ССР
Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1967 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1926Туғилган
Фарғона вилояти Данғара туманидаги Қиёлиқум қишлоғида.
- 1949Университетни тамомлаган
Ўрта Осиё давлат университети шарқшунослик факултети.
- 1953–1957Кичик илмий ходим
Тил ва адабиёт институтида.
- 1957–1967Катта илмий ходим
Тил ва адабиёт институтида.
- 1959Биринчи навоийшунослик китоби
«Алишер Навоийнинг адабий-танқидий қарашлари».
- 1965Докторлик
Филология фанлари доктори.
- 1967Беруний мукофоти
Биринчи марта Беруний номидаги Давлат мукофоти лауреати.
- 1967–1998Директор ўринбосари ва бўлим мудири
Илмий ишлар бўйича директор ўринбосари ва бўлим мудири (1970–1971-йиллар оралиғида танаффус билан).
- 1970Профессор
Профессор илмий унвони.
- 1977–1980«Ўзбек адабиёти тарихи»
Беш жилдли нашр илмий раҳбарлиги ва иштирокида чиққан.
- 1978Хизмат кўрсатган фан арбоби
Фан арбоби унвони.
- 1992Беруний мукофоти
Иккинчи марта мукофот лауреати.
- 1998–2003Илмий маслаҳатчи
Институтда.
- 2003«Буюк хизматлари учун»
Орден билан тақдирланган; шу йилдан етакчи илмий ходим.
- 2005Вафоти
7-майда Тошкентда.
Асарлар
- «Алишер Навоийнинг адабий-танқидий қарашлари» (1959)Монография
- «Навоий лирикаси» (1961)Монография
- «Навоийнинг ижодий методи» (1963)Монография
- «Навоий даҳоси» (1970)Китоб
- «Ҳаётбахш чашма» (1974)Китоб
- «Табаррук излар изидан» (1979)Китоб
- «Мерос ва ихлос» (1985)Китоб
- «Навоийхонлик суҳбатлари» (1993)Китоб
- «Темурийлар даври ўзбек адабиёти» (1996)Китоб
- «Шарқ адабиётининг ижодий методи тарихидан»Китоб
- «Ўзбек адабиёти тарихи» (5 жилд) (1980)Кўп жилдли нашр
1977–1980, илмий раҳбар ва муаллиф; рус тилида 2 жилд (1991–1992).
- «Ҳайрат ул-аброр» (насрий баён)Нашр
Навоий достонининг насрий варианти.
- «Фарҳод ва Ширин» (насрий баён)Нашр
Навоий достонининг насрий варианти.