Асосий қисмга ўтиш
Абдуқодир Ҳайитметов

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Абдуқодир Ҳайитметов

Олим · Фарғона

Ўзбек адабиётшуноси, навоийшунос, филология фанлари доктори, профессор; Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби ва Беруний номидаги Давлат мукофоти лауреати.

Фаолият:
Олим, Филолог
Ҳақиқий исми:
Абдуқодир Ҳожиметович Ҳайитметов
Ҳаёт йиллари:
27 май 1926(78 ёш) ♊ — 7 май 2005
Туғилган жой:
Данғара тумани, Фарғона
  • «Буюк хизматлари учун» ордени
  • Беруний номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти

Биография

Абдуқодир Ҳайитметов — ўзбек адабиётшуноси, Алишер Навоий меросини ўрганишга умрини бағишлаган олим. 1965-йилда докторлик даражасини олди, 1970-йилда профессор бўлди, 1978-йилда эса унга фан арбоби унвони берилди. У 1926-йил 27-майда Фарғона вилоятининг Данғара туманидаги Қиёлиқум қишлоғида, туғилган ва 2005-йил 7-майда Тошкентда вафот этган.

Ҳайитметов 1949-йилда Ўрта Осиё давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) шарқшунослик факултетида ўқишни якунлади. Умрининг деярли бутун иш йиллари Ўзбекистон Фанлар академияси Тил ва адабиёт институтида ўтди: 1953–1957-йилларда кичик, 1957–1967-йилларда катта илмий ходим эди; 1967–1970 ва 1971–1998-йилларда директорнинг илмий ишлар бўйича ўринбосари ва бўлим мудири вазифаларини бажарди; 1998–2003-йилларда илмий маслаҳатчи, 2003-йилдан эса етакчи илмий ходим бўлди.

Қалам тебратишни 1950-йилларда ҳикоя ва мақолалар билан бошлаган, сўнг бутунлай илмий тадқиқотга ўтган. Тадқиқотларининг асосий мавзуси Навоий ижоди бўлиб, бу йўналишда «Навоий даҳоси» (1970), «Ҳаётбахш чашма» (1974), «Навоийхонлик суҳбатлари» (1993) сингари китоблар, шунингдек 1959–1963-йилларда чоп этилган «Алишер Навоийнинг адабий-танқидий қарашлари», «Навоий лирикаси», «Навоийнинг ижодий методи» асарлари навоийшуносликни янги поғонага олиб чиққан деб баҳоланади. Жами тахминан 500 илмий мақола, монография ва рисола нашр эттирган.

Олимнинг фаолиятида ўзбек мумтоз адабиёти тарихини ёзиш алоҳида ўрин тутади. Унинг илмий раҳбарлиги ва бевосита қатнашуви билан ўзбек тилида беш жилдлик (1977–1980) ҳамда рус тилида икки жилдлик (1991–1992) «Ўзбек адабиёти тарихи» тайёрланган. Бундан ташқари у тўрт жилдли «Ўзбек адабиёти» мажмуасини, уч жилдли «Ўзбек поэзияси антологияси»ни, Навоий асарларининг 15 ва 20 жилдлик тўпламларини тузишда қатнашган, Навоийнинг «Ҳайрат ул-аброр» ва «Фарҳод ва Ширин» достонларини насрий баёнда нашрга тайёрлаган. «Алишер Навоий» ва «Абу Райҳон Беруний» номли ҳужжатли филмларни яратишда ҳам қатнашган.

Ҳайитметов ёш тадқиқотчиларга ғамхўр устоз бўлган: қўл остида 30 га яқин докторлик ва номзодлик диссертацияси ҳимоя қилинган. Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофотини икки марта (1967 ва 1992) олган, 2003-йилда «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1926
    Туғилган

    Фарғона вилояти Данғара туманидаги Қиёлиқум қишлоғида.

  2. 1949
    Университетни тамомлаган

    Ўрта Осиё давлат университети шарқшунослик факултети.

  3. 1953–1957
    Кичик илмий ходим

    Тил ва адабиёт институтида.

  4. 1957–1967
    Катта илмий ходим

    Тил ва адабиёт институтида.

  5. 1959
    Биринчи навоийшунослик китоби

    «Алишер Навоийнинг адабий-танқидий қарашлари».

  6. 1965
    Докторлик

    Филология фанлари доктори.

  7. 1967
    Беруний мукофоти

    Биринчи марта Беруний номидаги Давлат мукофоти лауреати.

  8. 1967–1998
    Директор ўринбосари ва бўлим мудири

    Илмий ишлар бўйича директор ўринбосари ва бўлим мудири (1970–1971-йиллар оралиғида танаффус билан).

  9. 1970
    Профессор

    Профессор илмий унвони.

  10. 1977–1980
    «Ўзбек адабиёти тарихи»

    Беш жилдли нашр илмий раҳбарлиги ва иштирокида чиққан.

  11. 1978
    Хизмат кўрсатган фан арбоби

    Фан арбоби унвони.

  12. 1992
    Беруний мукофоти

    Иккинчи марта мукофот лауреати.

  13. 1998–2003
    Илмий маслаҳатчи

    Институтда.

  14. 2003
    «Буюк хизматлари учун»

    Орден билан тақдирланган; шу йилдан етакчи илмий ходим.

  15. 2005
    Вафоти

    7-майда Тошкентда.

Асарлар

  • «Алишер Навоийнинг адабий-танқидий қарашлари» (1959)
    Монография
  • «Навоий лирикаси» (1961)
    Монография
  • «Навоийнинг ижодий методи» (1963)
    Монография
  • «Навоий даҳоси» (1970)
    Китоб
  • «Ҳаётбахш чашма» (1974)
    Китоб
  • «Табаррук излар изидан» (1979)
    Китоб
  • «Мерос ва ихлос» (1985)
    Китоб
  • «Навоийхонлик суҳбатлари» (1993)
    Китоб
  • «Темурийлар даври ўзбек адабиёти» (1996)
    Китоб
  • «Шарқ адабиётининг ижодий методи тарихидан»
    Китоб
  • «Ўзбек адабиёти тарихи» (5 жилд) (1980)
    Кўп жилдли нашр

    1977–1980, илмий раҳбар ва муаллиф; рус тилида 2 жилд (1991–1992).

  • «Ҳайрат ул-аброр» (насрий баён)
    Нашр

    Навоий достонининг насрий варианти.

  • «Фарҳод ва Ширин» (насрий баён)
    Нашр

    Навоий достонининг насрий варианти.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Абдуқодир Ҳайитметов биографияси (1926–2005) — Олим | Shaxs.uz