
Abduvohid Qoriyev
Toshkentlik din va jamoat arbobi, pedagog, Rossiya Davlat Dumasi II chaqiriq deputati (1907), «Sho'roi Islom» tashkilotining birinchi raisi; 1937-yilda qamalgan va qatag'on qurboni bo'lgan.
- Faoliyat:
- Diniy arbob, Siyosatchi, Pedagog, Deputat
- Haqiqiy ismi:
- Abduvohidqori Abduraufqoriyev
- Hayot yillari:
- taxminan 1855 — taxminan 1937
- Tug'ilgan joy:
- Toshkent
Biografiya
Abduvohid Qoriyev (Abduraufqoriyev Abdulvohidqori) — Toshkentda yashab o'tgan din va jamoat arbobi, pedagog. U poytaxtda dunyoga kelgan; manbalarda tug'ilgan yili 1855 yoki 1859 deb ko'rsatiladi. Ilk saboqni Ko'kcha dahasidagi maktabdor Yoqubxo'ja eshondan eski usulda olgan, so'ng 1870–1880-yillarda Eshonquli dodxoh, 1880–1888-yillarda esa Buxorodagi Ernazarboy madrasalarida o'qigan.
1888–1906-yillarda Shayx Xovandi Tohur dahasidagi Mir Abdullaboy masjid-madrasasida imom va mudarris edi, shu daha qozisi vazifasini ham bajargan. 1906-yilda Toshkent shahar dumasiga a'zo bo'ldi. 1907-yil 6-fevralda mahalliy aholi nomidan Rossiya Davlat Dumasining II chaqirig'iga deputat saylanib, Musulmon fraksiyasiga qo'shildi. Pirmuhammad a'lam Tursunmuhammad o'g'li bilan birgalikda tuzgan talabnomani ham aynan aholi nomidan Dumaga topshirgan.
O'sha yili u o'zbek va tojik tillarida yozilgan «chaqiriq»larni tarqatib, xalqni o'z huquqlari uchun kurashga undagan. Shu sababli 1909-yilda besh yilga Tula viloyatiga surgun etilgan, biroq tergov chaqiriqlarning muallifi u ekanini isbotlay olmagan. Surgun yillarida rus adibi L. N. Tolstoy bilan yuzma-yuz suhbatlashgan, 1910-yilda uning dafn marosimida ham qatnashgan.
Surgundan qaytgach, 1917-yil aprelgacha mudarrislik qildi; aprel oyidan «Sho'roi Islom» raisi bo'ldi. 1918-yildan «Fuqaho» («Huquqshunoslar») jamiyatining a'zosi, O'rta Osiyo mahkamai shariya idorasining raisi sifatida ishladi, 1921–1922-yillarda Turkiston ASSR Oliy sudi a'zosi bo'ldi. 1923-yilda idora delegatsiyasi bilan Ufaga borib, Usmon Qur'onini keltirishda ishtirok etdi; 1926-yilda Makkada o'tgan xalqaro musulmonlar kongressida qatnashdi.
1937-yilda hech qanday asossiz hibsga olindi (unga pan-islomistik tashkilot tuzgan, deb ayb qo'yilgan). Manbalarga ko'ra, u qamoqda vafot etgan yoki kaltaklanib o'ldirilgan; vafot sanasi 1937-yil yoki 1938-yil 12-yanvar deyiladi, ayrim manbalarda esa otib tashlangani yoziladi. 1957-yilda oqlangan.
Ta'lim
- Eshonquli dodxoh madrasasiMadrasa · Toshkent · 1870–1880
- Ernazarbiy madrasasi (Buxoro)Madrasa · Buxoro · 1880–1888
Karyera
- «Sho'roi Islomiya» tashkilotiBirinchi rais · Toshkent · 1917–1918
- Rossiya imperiyasi Davlat DumasiII chaqiriq deputati · 1907–1907
Hayot yo'li
- 1855Tug'ilgan
Toshkentda (yili manbalarda 1855 yoki 1859).
- 1870–1888Madrasalarda o'qigan
Eshonquli dodxoh (Toshkent) va Ernazarboy (Buxoro).
- 1888–1906Imom, mudarris, qozi
Mir Abdullaboy masjid-madrasasi, Toshkent.
- 1907Davlat Dumasi deputati
II chaqiriq, 6-fevralda saylangan.
- 1909–1914Tula viloyatiga surgun
5 yilga; 1910-yilda Tolstoyning dafn marosimida qatnashgan.
- 1917«Sho'roi Islom» raisi
Aprel oyidan.
- 1921–1922Turkiston ASSR Oliy sudi a'zosi
- 1923Ufaga safar
Usmon Qur'onini olib kelishda qatnashgan.
- 1926Makka kongressi
Xalqaro musulmonlar kongressi ishtirokchisi.
- 1937Qamoqqa olingan
Vafot sanasi: 1937 yoki 1938-yil.
- 1957Oqlangan