
Абдувоҳид Қориев
Тошкентлик дин ва жамоат арбоби, педагог, Россия Давлат Думаси II чақириқ депутати (1907), «Шўрои Ислом» ташкилотининг биринчи раиси; 1937-йилда қамалган ва қатағон қурбони бўлган.
Биография
Абдувоҳид Қориев (Абдурауфқориев Абдулвоҳидқори) — Тошкентда яшаб ўтган дин ва жамоат арбоби, педагог. У пойтахтда дунёга келган; манбаларда туғилган йили 1855 ёки 1859 деб кўрсатилади. Илк сабоқни Кўкча даҳасидаги мактабдор Ёқубхўжа эшондан эски усулда олган, сўнг 1870–1880-йилларда Эшонқули додхоҳ, 1880–1888-йилларда эса Бухородаги Эрназарбой мадрасаларида ўқиган.
1888–1906-йилларда Шайх Хованди Тоҳур даҳасидаги Мир Абдуллабой масжид-мадрасасида имом ва мударрис эди, шу даҳа қозиси вазифасини ҳам бажарган. 1906-йилда Тошкент шаҳар думасига аъзо бўлди. 1907-йил 6-февралда маҳаллий аҳоли номидан Россия Давлат Думасининг II чақириғига депутат сайланиб, Мусулмон фракциясига қўшилди. Пирмуҳаммад аълам Турсунмуҳаммад ўғли билан биргаликда тузган талабномани ҳам айнан аҳоли номидан Думага топширган.
Ўша йили у ўзбек ва тожик тилларида ёзилган «чақириқ»ларни тарқатиб, халқни ўз ҳуқуқлари учун курашга ундаган. Шу сабабли 1909-йилда беш йилга Тула вилоятига сургун этилган, бироқ тергов чақириқларнинг муаллифи у эканини исботлай олмаган. Сургун йилларида рус адиби Л. Н. Толстой билан юзма-юз суҳбатлашган, 1910-йилда унинг дафн маросимида ҳам қатнашган.
Сургундан қайтгач, 1917-йил апрелгача мударрислик қилди; апрел ойидан «Шўрои Ислом» раиси бўлди. 1918-йилдан «Фуқаҳо» («Ҳуқуқшунослар») жамиятининг аъзоси, Ўрта Осиё маҳкамаи шария идорасининг раиси сифатида ишлади, 1921–1922-йилларда Туркистон АССР Олий суди аъзоси бўлди. 1923-йилда идора делегацияси билан Уфага бориб, Усмон Қуръонини келтиришда иштирок этди; 1926-йилда Маккада ўтган халқаро мусулмонлар конгрессида қатнашди.
1937-йилда ҳеч қандай асоссиз ҳибсга олинди (унга пан-исломистик ташкилот тузган, деб айб қўйилган). Манбаларга кўра, у қамоқда вафот этган ёки калтакланиб ўлдирилган; вафот санаси 1937-йил ёки 1938-йил 12-январ дейилади, айрим манбаларда эса отиб ташлангани ёзилади. 1957-йилда оқланган.
Таълим
- Эшонқули додхоҳ мадрасасиМадраса · Тошкент · 1870–1880
- Эрназарбий мадрасаси (Бухоро)Мадраса · Бухоро · 1880–1888
Карьера
- «Шўрои Исломия» ташкилотиБиринчи раис · Тошкент · 1917–1918
- Россия империяси Давлат ДумасиII чақириқ депутати · 1907–1907
Ҳаёт йўли
- 1855Туғилган
Тошкентда (йили манбаларда 1855 ёки 1859).
- 1870–1888Мадрасаларда ўқиган
Эшонқули додхоҳ (Тошкент) ва Эрназарбой (Бухоро).
- 1888–1906Имом, мударрис, қози
Мир Абдуллабой масжид-мадрасаси, Тошкент.
- 1907Давлат Думаси депутати
II чақириқ, 6-февралда сайланган.
- 1909–1914Тула вилоятига сургун
5 йилга; 1910-йилда Толстойнинг дафн маросимида қатнашган.
- 1917«Шўрои Ислом» раиси
Апрел ойидан.
- 1921–1922Туркистон АССР Олий суди аъзоси
- 1923Уфага сафар
Усмон Қуръонини олиб келишда қатнашган.
- 1926Макка конгресси
Халқаро мусулмонлар конгресси иштирокчиси.
- 1937Қамоққа олинган
Вафот санаси: 1937 ёки 1938-йил.
- 1957Оқланган