Abu Bakr al-Kalobodiy

Buxorolik sufiy olim, tasavvuf ta'limotini bayon etuvchi eng qadimgi arabcha asarlardan biri — «Kitob at-Ta'arruf» muallifi.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Diniy arbob, Olim
Haqiqiy ismi:: Abu Bakr Muhammad ibn Ishoq al-Kalobodiy al-Buxoriy
Tug'ilgan:: taxminan 930 — taxminan 990
Tug'ilgan joy:: Buxoro

Biografiya

Abu Bakr Muhammad ibn Ishoq al-Kalobodiy al-Buxoriy taxminan 930-yilda Buxoroda, Samoniylar hukmronligi davrida tug'ilgan. Nisbasi — al-Kalobodiy — uning Buxoroning Kalobod mahallasidan ekanini bildiradi. Manbalarda uning tug'ilgan yili aniq ko'rsatilmaydi: Encyclopaedia Iranica 932-yil atrofini taxmin qiladi. Ehtimol, u fors kelib chiqishli bo'lgan.

An'anaga ko'ra, u hanafiy faqihi Muhammad ibn Fazldan fiqh, Abu-l-Husayn al-Forisiydan tasavvuf ilmini o'rgangan; fiqh bo'yicha ustozi haqidagi ma'lumot qadimiyroq manbalarda tasdiqlanmagan. Asarlaridagi ilohiyot qarashlari uni hanafiy mazhabiga mansub deb hisoblashga asos beradi.

Al-Kalobodiy oltita yoki yettita asar yozgan, ammo arab tilida faqat ikkitasi saqlangan. Ulardan biri — «Bahr al-fava'id» («Ma'ani al-axbor» nomi bilan ham mashhur): u 222 ta hadisga axloqiy sharhlardan iborat qisqa to'plam.

Asosiy asari — «Kitob at-Ta'arruf li-mazhab ahl at-tasavvuf». Muallif unda tasavvuf ta'limoti va atamalarini tasavvuf bilan tanish bo'lmagan o'quvchiga tushuntirishga, sufiylarning e'tiqodi islom ta'limotiga zid emasligini ko'rsatishga urinadi. Kitob Movarounnahr hanafiy va ash'ariy ilohiyoti nuqtai nazaridan yozilgan, 75 ta qisqa bobdan iborat va dastlabki sufiylarning ko'plab so'zlarini saqlab qolgan; muallif al-Halloj fikrlarini keltiradi, lekin uning ismini zikr qilmaydi.

U Buxoroda 990-yil atrofida vafot etgan (ba'zi manbalarda 994 yoki 995-yil ko'rsatiladi). Qabri Buxoroda joylashgan va ziyoratchilar kelib turadigan joy hisoblanadi. «At-Ta'arruf»ga bir necha sharh yozilgan; eng mashhuri — vatandoshi, ehtimol shogirdi Ismoil al-Mustamliyning (1042-yilda vafot etgan) fors tilidagi sharhi. 1935-yilda Artur Arberri kitobni ingliz tiliga «The Doctrine of the Sufis» nomi bilan tarjima qilgan.

Asarlar

«Kitob at-Ta'arruf li-mazhab ahl at-tasavvuf»
Tasavvuf risolasi
Tasavvuf ta'limoti va atamalarini bayon qiluvchi 75 bobli asar; sufiylarning e'tiqodi islomga zid emasligini ko'rsatadi.
«Bahr al-fava'id» («Ma'ani al-axbor»)
Hadislarga sharh
222 ta hadisga axloqiy sharhlardan iborat qisqa to'plam.

Hayot yo'li

taxminan 930
Tug'ilishi
Buxoroning Kalobod mahallasidan bo'lgan oilada tug'ilgan (Iranica taxminan 932-yilni ko'rsatadi).
X asr
Ta'lim
An'anaga ko'ra, Muhammad ibn Fazldan fiqh, Abu-l-Husayn al-Forisiydan tasavvuf o'rgangan.
X asr
«Bahr al-fava'id»
222 hadisga axloqiy sharhlardan iborat qisqa to'plamni yozgan.
X asr
«Kitob at-Ta'arruf»
Tasavvuf ta'limotini bayon qiluvchi va uning islomga muvofiqligini isbotlovchi asosiy asarini yaratgan.
taxminan 990
Vafoti
Buxoroda vafot etgan; manbalarda 994 yoki 995-yil ham ko'rsatiladi.
1935
Inglizcha tarjima
Artur Arberri «At-Ta'arruf»ni «The Doctrine of the Sufis» nomi bilan ingliz tiliga tarjima qilgan.

Meros

«At-Ta'arruf» tasavvuf ta'limotini tizimli bayon etgan arab tilidagi eng qadimgi asarlardan biri hisoblanadi va keyingi sufiylar tomonidan yuqori baholangan. Unda tasavvufning islom doirasidan chiqmasligi isbotlanadi. Asarga bir necha sharh yozilgan, ulardan eng mashhuri Ismoil al-Mustamliyning fors tilidagi sharhidir.

Davr: Samoniylar davri, X asr, Buxoro

Artur Arberri «At-Ta'arruf»ni ingliz tiliga tarjima qilgan («The Doctrine of the Sufis») (1935)