Абу Бакр ал-Калободий

Абу Бакр Муҳаммад ибн Ишоқ ал-Калободий ал-Бухорий тахминан 930-йилда Бухорода, Самонийлар ҳукмронлиги даврида туғилган. Нисбаси — ал-Калободий — унинг Бухоронинг Калобод маҳалласидан эканини билдиради. Манбаларда унинг туғилган йили аниқ кўрсатилмайди: Encyclopaedia Iranica 932-йил атрофини тахмин қилади. Эҳтимол, у форс келиб чиқишли бўлган.

Анъанага кўра, у ҳанафий фақиҳи Муҳаммад ибн Фазлдан фиқҳ, Абу-л-Ҳусайн ал-Форисийдан тасаввуф илмини ўрганган; фиқҳ бўйича устози ҳақидаги маълумот қадимийроқ манбаларда тасдиқланмаган. Асарларидаги илоҳиёт қарашлари уни ҳанафий мазҳабига мансуб деб ҳисоблашга асос беради.

Ал-Калободий олтита ёки еттита асар ёзган, аммо араб тилида фақат иккитаси сақланган. Улардан бири — «Баҳр ал-фаваъид» («Маъани ал-ахбор» номи билан ҳам машҳур): у 222 та ҳадисга ахлоқий шарҳлардан иборат қисқа тўплам.

Асосий асари — «Китоб ат-Таъарруф ли-мазҳаб аҳл ат-тасаввуф». Муаллиф унда тасаввуф таълимоти ва атамаларини тасаввуф билан таниш бўлмаган ўқувчига тушунтиришга, суфийларнинг эътиқоди ислом таълимотига зид эмаслигини кўрсатишга уринади. Китоб Мовароуннаҳр ҳанафий ва ашъарий илоҳиёти нуқтаи назаридан ёзилган, 75 та қисқа бобдан иборат ва дастлабки суфийларнинг кўплаб сўзларини сақлаб қолган; муаллиф ал-Ҳаллож фикрларини келтиради, лекин унинг исмини зикр қилмайди.

У Бухорода 990-йил атрофида вафот этган (баъзи манбаларда 994 ёки 995-йил кўрсатилади). Қабри Бухорода жойлашган ва зиёратчилар келиб турадиган жой ҳисобланади. «Ат-Таъарруф»га бир неча шарҳ ёзилган; энг машҳури — ватандоши, эҳтимол шогирди Исмоил ал-Мустамлийнинг (1042-йилда вафот этган) форс тилидаги шарҳи. 1935-йилда Артур Арберри китобни инглиз тилига «Тҳе Doctrine оф тҳе Суфис» номи билан таржима қилган.