Abul Mu'iyn an-Nasafiy
XI–XII asr Movarounnahr mutakallimi, moturidiya ta'limotining yirik namoyandasi, «Bahr ul-kalom» muallifi.
- Faoliyat:
- Diniy arbob
- Hayot yillari:
- 1027 — 1114
- Tug'ilgan joy:
- Qarshi, Qashqadaryo
Biografiya
Abul Mu'iyn an-Nasafiyning to'liq ismi Maymun ibn Muhammad ibn Mu'tamid ibn Makhul. U kalom ilmi, ya'ni islom ilohiyoti va aqidasi bo'yicha moturidiya yo'nalishining yirik olimlaridan biri sifatida tanilgan.
Ziyouz.uz maqolasiga ko'ra u 1027-yilda Nasaf (Qarshi)da tug'ilgan; Vikipediyada 1046-yil ham tilga olinadi. Buxoro va Samarqandda uzoq yil yashagan. Moturidiy ta'limotini o'rgangan, g'azzoliycha qarashlarga yaqin bo'lgan; keyinroq al-Ijiy, Sa'duddin at-Taftazoniy kabi olimlar uning merosiga tayangan. Umar an-Nasafiyning Samarqand ulamolari haqidagi «Al-qand» asarida unga katta hurmat bilan ta'rif beriladi.
Manbalarga ko'ra yaqinga o'n beshta asar yozgan, ko'pi kalomga bag'ishlangan: «Bahr ul-kalom», «Tabsirat ul-adilla», «At-Tamhid li-qavoid at-tavhid», «Al-Umda fi usul al-fiqh», «Al-Olim val-mutaallim», «Muotaqidot» va boshqalar. «Muotaqidot»ning 52 varaqli qo'lyozmasi Toshkentdagi Beruniy nomli Sharqshunoslik institutida turadi.
Eng muhim asari — «Bahr ul-kalom». Kitobning imomat bo'limida ikki hadis sharhlanadi: biri Abu Bakr va Umarga ergashishga chaqiradi, ikkinchisi xilofat o'ttiz yil turishini bashorat qiladi. Muallif al-Moturidiyning «At-Tavhid», al-Ashariyning «Al-Lam'a» va «Maqolot ul-islomiyyin», al-Juvayniyning «Al-Irshod» asarlaridan foydalangan. Moturidiya ta'limotini o'rganishda u asosiy manbalar qatoriga kiradi; qo'lyozmalari Dubay, Damashq, Bag'dod, Qohira va Iskandariyada saqlanadi, 1886-yil Bag'dodda, 1908-yil Qohirada chop etilgan. Unga Badruddin al-Maqdisiy (vafoti 1415) «G'oyat ul-marom» nomli sharh yozgan.
An-Nasafiy 1114-yilda 87 yoshida vafot etgan. Ziyouz.uz Samarqandni, Vikipediya esa Nasafni ko'rsatadi; maqbarasi Qarshi tumani Ko'vchin qishlog'ida deb qayd etiladi.
Hayot yo'li
- 1027Nasafda tug'ilishi
Tug'ilgan yili haqida 1046 ham aytiladi.
- Buxoro va Samarqandda ijodi
Ko'p yil shu shaharlarda yashab, kalom bo'yicha asarlar yozgan.
- 1114Vafoti
87 yoshida vafot etgan; o'lim joyi manbalarda turlicha.
Asarlari
- «Bahr ul-kalom fi ilm il-kalom»
- «Tabsirat ul-adilla fi ilm il-kalom»
- «At-Tamhid li-qavoid at-tavhid fi ilm il-kalom»
- «Al-Umda fi usul al-fiqh»
- «Al-Olim val-mutaallim»
- «Iyzoh ul-mahajja li-kavn il-aql hujja»
- «Sharh al-Jomi' al-kabir li-sh-Shayboniy fi furu'»
- «Manohij ul-aimma fi-l-furu'»
- «Muotaqidot»