Абул Муъийн ан-Насафий
XI–XII аср Мовароуннаҳр мутакаллими, мотуридия таълимотининг йирик намояндаси, «Баҳр ул-калом» муаллифи.
- Фаолият:
- Диний арбоб
- Ҳаёт йиллари:
- 1027 — 1114
- Туғилган жой:
- Қарши, Қашқадарё
Биография
Абул Муъийн ан-Насафийнинг тўлиқ исми Маймун ибн Муҳаммад ибн Муътамид ибн Макҳул. У калом илми, яъни ислом илоҳиёти ва ақидаси бўйича мотуридия йўналишининг йирик олимларидан бири сифатида танилган.
Ziyouz.uz мақоласига кўра у 1027-йилда Насаф (Қарши)да туғилган; Википедияда 1046-йил ҳам тилга олинади. Бухоро ва Самарқандда узоқ йил яшаган. Мотуридий таълимотини ўрганган, ғаззолийча қарашларга яқин бўлган; кейинроқ ал-Ижий, Саъдуддин ат-Тафтазоний каби олимлар унинг меросига таянган. Умар ан-Насафийнинг Самарқанд уламолари ҳақидаги «Ал-қанд» асарида унга катта ҳурмат билан таъриф берилади.
Манбаларга кўра яқинга ўн бешта асар ёзган, кўпи каломга бағишланган: «Баҳр ул-калом», «Табсират ул-адилла», «Ат-Тамҳид ли-қавоид ат-тавҳид», «Ал-Умда фи усул ал-фиқҳ», «Ал-Олим вал-мутааллим», «Муотақидот» ва бошқалар. «Муотақидот»нинг 52 варақли қўлёзмаси Тошкентдаги Беруний номли Шарқшунослик институтида туради.
Энг муҳим асари — «Баҳр ул-калом». Китобнинг имомат бўлимида икки ҳадис шарҳланади: бири Абу Бакр ва Умарга эргашишга чақиради, иккинчиси хилофат ўттиз йил туришини башорат қилади. Муаллиф ал-Мотуридийнинг «Ат-Тавҳид», ал-Ашарийнинг «Ал-Ламъа» ва «Мақолот ул-исломиййин», ал-Жувайнийнинг «Ал-Иршод» асарларидан фойдаланган. Мотуридия таълимотини ўрганишда у асосий манбалар қаторига киради; қўлёзмалари Дубай, Дамашқ, Бағдод, Қоҳира ва Искандарияда сақланади, 1886-йил Бағдодда, 1908-йил Қоҳирада чоп этилган. Унга Бадруддин ал-Мақдисий (вафоти 1415) «Ғоят ул-маром» номли шарҳ ёзган.
Ан-Насафий 1114-йилда 87 ёшида вафот этган. Ziyouz.uz Самарқандни, Википедия эса Насафни кўрсатади; мақбараси Қарши тумани Кўвчин қишлоғида деб қайд этилади.
Ҳаёт йўли
- 1027Насафда туғилиши
Туғилган йили ҳақида 1046 ҳам айтилади.
- Бухоро ва Самарқандда ижоди
Кўп йил шу шаҳарларда яшаб, калом бўйича асарлар ёзган.
- 1114Вафоти
87 ёшида вафот этган; ўлим жойи манбаларда турлича.
Асарлари
- «Баҳр ул-калом фи илм ил-калом»
- «Табсират ул-адилла фи илм ил-калом»
- «Ат-Тамҳид ли-қавоид ат-тавҳид фи илм ил-калом»
- «Ал-Умда фи усул ал-фиқҳ»
- «Ал-Олим вал-мутааллим»
- «Ийзоҳ ул-маҳажжа ли-кавн ил-ақл ҳужжа»
- «Шарҳ ал-Жоми' ал-кабир ли-ш-Шайбоний фи фуру'»
- «Маноҳиж ул-аимма фи-л-фуру'»
- «Муотақидот»