Imom Dorimiy

Name: As-Sulosiyot fil-hadis
Author: Imom Dorimiy

Samarqandlik muhaddis, hadislar to'plami «Musnad» («Sunan ad-Dorimiy») muallifi; Muslim, Abu Dovud va at-Termiziy unga hadis rivoyat qilgan.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Diniy arbob
Haqiqiy ismi:: Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurahmon ad-Dorimiy as-Samarqandiy
Tug'ilgan:: taxminan 797 — 869
Tug'ilgan joy:: Samarqand

Biografiya

Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurahmon ibn Fazl ibn Bahrom ad-Dorimiy at-Tamimiy as-Samarqandiy hijriy 181-yilda (milodiy 797–798) Samarqandda tug'ilgan. «Dorimiy» nisbasi tamimiylar qabilasining Dorim ibn Molik avlodiga yoki Samarqand yaqinidagi Dorim qishlog'iga bog'lanadi — manbalar bu haqda turlicha yozadi.

Dastlabki ilmni o'z yurtida olgach, hadis izlab uzoq safarga chiqqan: Xuroson shaharlarida, jumladan Marvda Nazr ibn Shumaylning darslarida bo'lgan, o'n yetti-o'n sakkiz yoshlarida Basrada hadis tinglagan, so'ng Kufa, Bag'dod, Vosit, Misrdagi Fustot, Damashq, Makka va Madinada ustozlardan saboq olgan. Uning «Sunan» asarida ikki yuzdan ortiq shayxdan keltirilgan rivoyatlar bor.

Vataniga qaytgach, Samarqandda hadis va tafsir ilmini o'rgatgan. Unga hadis rivoyat qilganlar orasida Muslim ibn al-Hajjoj, Abu Dovud va at-Termiziy kabi yirik muhaddislar bor. Umrining oxirlarida unga Samarqand bosh qozisi lavozimi taklif qilingan, ammo u ilm bilan shug'ullanishni afzal ko'rib rad etgan.

Asosiy asari — hadislar to'plami «Musnad» (ko'proq «Sunan ad-Dorimiy» nomi bilan mashhur): u kitoblarga va boblarga bo'lingan, taxminan 3500 hadisni o'z ichiga oladi. Ba'zi olimlar, jumladan Ibn Hajar al-Asqaloniy, uni «oltita sahih kitob»ning oltinchisi o'rnida ko'rgan. Shuningdek, Qur'on tafsiriga bag'ishlangan «Kitob at-tafsir» va «Al-Jome'» asarlarini yozgani eslatiladi.

Imom Dorimiy hijriy 255-yilda (869) Tarviya kuni vafot etgan va Arafa kuni dafn etilgan; janoza namozini Samarqand amiri o'qigani haqida ma'lumot bor. Maqbarasi Samarqand viloyatining Toyloq tumanidagi Ispandi qishlog'ida joylashgan; 2000-yilda maqbara va yonidagi jome masjidi ta'mirlangan.

Hayot yo'li

797–798
Tug'ilishi
Hijriy 181-yilda Samarqandda tug'ilgan.
818-yilgacha
Marvda ta'lim
Xuroson shaharlarida, jumladan Marvda mashhur hofiz Nazr ibn Shumayldan hadis tinglagan.
taxminan 815
Basrada saboq
O'n yetti-o'n sakkiz yoshlarida Basrada turli roviylardan hadis eshitgan, so'ng Iroqning boshqa shaharlarida ham o'qigan.
IX asr birinchi yarmi
Ilm yo'lidagi safarlar
Kufa, Bag'dod, Vosit, Fustot, Damashq, Makka va Madinadagi muhaddislar huzurida bo'lgan.
taxminan 837
Haj safari
Manbalardagi ma'lumotlarga ko'ra, qirq yoshlarida haj qilgan; yo'lda Kufada muhaddislar bilan bahslashgan.
IX asr o'rtalari
Samarqandda dars berish
Vataniga qaytib, hadis va tafsir ilmidan dars bergan; unga Muslim, Abu Dovud va at-Termiziy kabi olimlar hadis rivoyat qilgan.
umrining oxirgi yillari
Qozilik taklifi
Samarqand bosh qozisi lavozimi taklif qilingan, ammo u rad etgan.
869
Vafoti
Hijriy 255-yilda Tarviya kuni vafot etgan, Arafa kuni dafn etilgan.
2000
Maqbaraning ta'mirlanishi
Ispandi qishlog'idagi maqbara va jome masjidi ta'mirlanib, obodonlashtirilgan.

Asarlar

«Musnad» («Sunan ad-Dorimiy»)
Hadislar to'plami
Asosiy asari — kitob va boblarga bo'lingan, taxminan 3500 hadisdan iborat to'plam; «Sunan ad-Dorimiy» nomi bilan mashhur.
«Kitob at-tafsir»
Tafsir
Qur'on tafsiriga bag'ishlangan asar; manbalarda uning Tabariy tafsiridan oldin yozilgani ta'kidlanadi.
«Al-Jome'»
Hadislar to'plami
Manbalarda nomi eslatiladigan to'plam.
«Kitob as-sunna fil-hadis»
Fiqhiy asar
Hadisdagi sunnat amallar haqida kitob.
«As-Sulosiyot fil-hadis»
Hadislar to'plami
Uch roviyli isnodli hadislar to'plami; ular «Sunan»ga ham kiritilgan.

Meros

Imom Dorimiy IX asrda Samarqandda hadis ilmining rivojiga katta hissa qo'shgan muhaddislardan biri hisoblanadi. «Sunan ad-Dorimiy» hadis ilmida keng o'rganiladi: uni «oltita sahih kitob»ning oltinchisi sifatida qabul qilganlar ham bor. Zahabiy uni din ustunlaridan biri deb atagan. Mustaqillik yillarida uning merosi o'zbek tilida nashr etilgan ilmiy va ommabop asarlarda o'rganildi.

Davr: IX asr, Abbosiylar davri hadis ilmi gullagan davr

«Sunan ad-Dorimiy» Bayrutda ikki jildda chop etilgan (1996)
Ispandi qishlog'idagi maqbara va jome masjidi ta'mirlangan (2000)