Имом Доримий

Name: Ас-Сулосиёт фил-ҳадис
Author: Имом Доримий

Самарқандлик муҳаддис, ҳадислар тўплами «Муснад» («Сунан ад-Доримий») муаллифи; Муслим, Абу Довуд ва ат-Термизий унга ҳадис ривоят қилган.

Маълумот:

Фаолият:: Диний арбоб
Ҳақиқий исми:: Абу Муҳаммад Абдуллоҳ ибн Абдураҳмон ад-Доримий ас-Самарқандий
Туғилган:: тахминан 797 — 869
Туғилган жой:: Самарқанд

Биография

Абу Муҳаммад Абдуллоҳ ибн Абдураҳмон ибн Фазл ибн Баҳром ад-Доримий ат-Тамимий ас-Самарқандий ҳижрий 181-йилда (милодий 797–798) Самарқандда туғилган. «Доримий» нисбаси тамимийлар қабиласининг Дорим ибн Молик авлодига ёки Самарқанд яқинидаги Дорим қишлоғига боғланади — манбалар бу ҳақда турлича ёзади.

Дастлабки илмни ўз юртида олгач, ҳадис излаб узоқ сафарга чиққан: Хуросон шаҳарларида, жумладан Марвда Назр ибн Шумайлнинг дарсларида бўлган, ўн етти-ўн саккиз ёшларида Басрада ҳадис тинглаган, сўнг Куфа, Бағдод, Восит, Мисрдаги Фустот, Дамашқ, Макка ва Мадинада устозлардан сабоқ олган. Унинг «Сунан» асарида икки юздан ортиқ шайхдан келтирилган ривоятлар бор.

Ватанига қайтгач, Самарқандда ҳадис ва тафсир илмини ўргатган. Унга ҳадис ривоят қилганлар орасида Муслим ибн ал-Ҳажжож, Абу Довуд ва ат-Термизий каби йирик муҳаддислар бор. Умрининг охирларида унга Самарқанд бош қозиси лавозими таклиф қилинган, аммо у илм билан шуғулланишни афзал кўриб рад этган.

Асосий асари — ҳадислар тўплами «Муснад» (кўпроқ «Сунан ад-Доримий» номи билан машҳур): у китобларга ва бобларга бўлинган, тахминан 3500 ҳадисни ўз ичига олади. Баъзи олимлар, жумладан Ибн Ҳажар ал-Асқалоний, уни «олтита саҳиҳ китоб»нинг олтинчиси ўрнида кўрган. Шунингдек, Қуръон тафсирига бағишланган «Китоб ат-тафсир» ва «Ал-Жоме'» асарларини ёзгани эслатилади.

Имом Доримий ҳижрий 255-йилда (869) Тарвия куни вафот этган ва Арафа куни дафн этилган; жаноза намозини Самарқанд амири ўқигани ҳақида маълумот бор. Мақбараси Самарқанд вилоятининг Тойлоқ туманидаги Испанди қишлоғида жойлашган; 2000-йилда мақбара ва ёнидаги жоме масжиди таъмирланган.

Ҳаёт йўли

797–798
Туғилиши
Ҳижрий 181-йилда Самарқандда туғилган.
818-йилгача
Марвда таълим
Хуросон шаҳарларида, жумладан Марвда машҳур ҳофиз Назр ибн Шумайлдан ҳадис тинглаган.
тахминан 815
Басрада сабоқ
Ўн етти-ўн саккиз ёшларида Басрада турли ровийлардан ҳадис эшитган, сўнг Ироқнинг бошқа шаҳарларида ҳам ўқиган.
IX аср биринчи ярми
Илм йўлидаги сафарлар
Куфа, Бағдод, Восит, Фустот, Дамашқ, Макка ва Мадинадаги муҳаддислар ҳузурида бўлган.
тахминан 837
Ҳаж сафари
Манбалардаги маълумотларга кўра, қирқ ёшларида ҳаж қилган; йўлда Куфада муҳаддислар билан баҳслашган.
IX аср ўрталари
Самарқандда дарс бериш
Ватанига қайтиб, ҳадис ва тафсир илмидан дарс берган; унга Муслим, Абу Довуд ва ат-Термизий каби олимлар ҳадис ривоят қилган.
умрининг охирги йиллари
Қозилик таклифи
Самарқанд бош қозиси лавозими таклиф қилинган, аммо у рад этган.
869
Вафоти
Ҳижрий 255-йилда Тарвия куни вафот этган, Арафа куни дафн этилган.
2000
Мақбаранинг таъмирланиши
Испанди қишлоғидаги мақбара ва жоме масжиди таъмирланиб, ободонлаштирилган.

Асарлар

«Муснад» («Сунан ад-Доримий»)
Ҳадислар тўплами
Асосий асари — китоб ва бобларга бўлинган, тахминан 3500 ҳадисдан иборат тўплам; «Сунан ад-Доримий» номи билан машҳур.
«Китоб ат-тафсир»
Тафсир
Қуръон тафсирига бағишланган асар; манбаларда унинг Табарий тафсиридан олдин ёзилгани таъкидланади.
«Ал-Жоме'»
Ҳадислар тўплами
Манбаларда номи эслатиладиган тўплам.
«Китоб ас-сунна фил-ҳадис»
Фиқҳий асар
Ҳадисдаги суннат амаллар ҳақида китоб.
«Ас-Сулосиёт фил-ҳадис»
Ҳадислар тўплами
Уч ровийли иснодли ҳадислар тўплами; улар «Сунан»га ҳам киритилган.

Мерос

Имом Доримий IX асрда Самарқандда ҳадис илмининг ривожига катта ҳисса қўшган муҳаддислардан бири ҳисобланади. «Сунан ад-Доримий» ҳадис илмида кенг ўрганилади: уни «олтита саҳиҳ китоб»нинг олтинчиси сифатида қабул қилганлар ҳам бор. Заҳабий уни дин устунларидан бири деб атаган. Мустақиллик йилларида унинг мероси ўзбек тилида нашр этилган илмий ва оммабоп асарларда ўрганилди.

Давр: IX аср, Аббосийлар даври ҳадис илми гуллаган давр

«Сунан ад-Доримий» Байрутда икки жилдда чоп этилган (1996)
Испанди қишлоғидаги мақбара ва жоме масжиди таъмирланган (2000)