Abdulla Alaviy

Abdulla Alaviy 1903-yilda Toshkent yaqinidagi Piskentda ziyoli muhitga yaqin oilada tug'ilgan. Bolaligidan tarix va adabiyotga qiziqqan: madrasa ta'limi bilan cheklanmay, mustaqil mutolaa qilib bilimini kengaytirgan, rus va nemis tillarini o'rganib, shu tillardagi adabiyot bilan tanishgan.

1917-yildan keyin Piskentdagi, so'ng Toshkentdagi yangi usul maktabida va bilim yurtida o'qigan, bir muddat o'qituvchilik qilgach, Leningradga yo'l olgan. 1924–1927-yillarda Leningraddagi Sharq institutida tahsil olgan va shu yerda o'zbek tili hamda adabiyotidan dars bergan.

1926-yilda Piskent tumanidagi Evalak qishlog'ida yashagan Berdi baxshining og'zidan «Alpomish» dostonining bir variantini yozib olgan. 1927–1930-yillarda o'sha paytdagi respublika poytaxti Samarqanddagi O'zbek pedagogika akademiyasida dars bergan va u yerga to'plangan olimlar, yozuvchilar bilan hamkorlik qilgan. Zamondoshlarining aytishicha, arab, fors, turk, fransuz va lotin tillarini bilgan.

Adabiy merosi hajmi jihatidan kichik: mumtoz adabiyot, adabiyot nazariyasi va yangi alifbo masalalariga bag'ishlangan bir necha maqola hamda o'ndan ortiq bo'lmagan she'r. «Yo'lovchi», «Erkin sahob», «Arslonbobga», «Dengizga» kabi she'rlarida yangi lirik ohanglar yangragan. O'zbek barmoq she'riyatining imkoniyatlarini kengaytirgan, sochma (erkin) she'rning boshlovchilaridan biri bo'lgan; o'zbek va fors tillarida yozgan. Uning izlarini keyingi avlod shoirlaridan Rauf Parfi davom ettirgan.

Alaviy ijodi avjiga chiqqan pallada og'ir kasalga chalinib, 1931-yil 7-yanvarda Samarqandda vafot etgan. Uning o'limi Cho'lpon kabi shoirlarga qattiq ta'sir qilgan, ular Alaviyga bag'ishlab marsiyalar yozgan.