Абдулла Алавий

Чўлпон даврасига мансуб шоир ва адабиётшунос, ўзбек шеъриятида эркин шеър ва янги лирик оҳангларни бошлаб берган; «Алпомиш»нинг Берди бахши вариантини ёзиб олган.

Маълумот:

Фаолият:: Ёзувчи, Шоир
Туғилган:: 1903 — 7 январ 1931
Туғилган жой:: Пискент тумани, Тошкент вилояти

Биография

Абдулла Алавий 1903-йилда Тошкент яқинидаги Пискентда зиёли муҳитга яқин оилада туғилган. Болалигидан тарих ва адабиётга қизиққан: мадраса таълими билан чекланмай, мустақил мутолаа қилиб билимини кенгайтирган, рус ва немис тилларини ўрганиб, шу тиллардаги адабиёт билан танишган.

1917-йилдан кейин Пискентдаги, сўнг Тошкентдаги янги усул мактабида ва билим юртида ўқиган, бир муддат ўқитувчилик қилгач, Ленинградга йўл олган. 1924–1927-йилларда Ленинграддаги Шарқ институтида таҳсил олган ва шу ерда ўзбек тили ҳамда адабиётидан дарс берган.

1926-йилда Пискент туманидаги Эвалак қишлоғида яшаган Берди бахшининг оғзидан «Алпомиш» достонининг бир вариантини ёзиб олган. 1927–1930-йилларда ўша пайтдаги республика пойтахти Самарқанддаги Ўзбек педагогика академиясида дарс берган ва у ерга тўпланган олимлар, ёзувчилар билан ҳамкорлик қилган. Замондошларининг айтишича, араб, форс, турк, франсуз ва лотин тилларини билган.

Адабий мероси ҳажми жиҳатидан кичик: мумтоз адабиёт, адабиёт назарияси ва янги алифбо масалаларига бағишланган бир неча мақола ҳамда ўндан ортиқ бўлмаган шеър. «Йўловчи», «Эркин саҳоб», «Арслонбобга», «Денгизга» каби шеърларида янги лирик оҳанглар янграган. Ўзбек бармоқ шеъриятининг имкониятларини кенгайтирган, сочма (эркин) шеърнинг бошловчиларидан бири бўлган; ўзбек ва форс тилларида ёзган. Унинг изларини кейинги авлод шоирларидан Рауф Парфи давом эттирган.

Алавий ижоди авжига чиққан паллада оғир касалга чалиниб, 1931-йил 7-январда Самарқандда вафот этган. Унинг ўлими Чўлпон каби шоирларга қаттиқ таъсир қилган, улар Алавийга бағишлаб марсиялар ёзган.

Таълим

Ленинград Шарқ институти
Олийгоҳ · 1924–1927

Карьера

Ўзбек педагогика академияси
Ўқитувчи · Самарқанд · 1927–1930

Асарлар

«Йўловчи»
Шеър
1920–1930-йиллар ўзбек шеъриятига янги оҳанг олиб кирган лирик шеър.
«Эркин саҳоб»
Шеър
Шоирнинг асосий шеърлари қаторида тилга олинадиган лирик шеър.
«Арслонбобга»
Шеър
Арслонбоб тоғ қишлоғига мурожаат қилиб ёзилган шеър.
«Денгизга»
Шеър
Денгизга мурожаат шаклидаги лирик шеър.
«Алпомиш» (Берди бахши варианти) (1926)
Достонни ёзиб олиш
1926-йилда Пискент туманидаги Эвалак қишлоғида ёзиб олинган достон варианти.

Ҳаёт йўли

1903
Туғилиши
Тошкент яқинидаги Пискентда туғилган.
1917-йилдан кейин
Янги усул мактабларида ўқиши
Аввал Пискентда, сўнг Тошкентда ўқиган; кейинроқ бир муддат ўқитувчилик қилган.
1924–1927
Ленинград Шарқ институти
Институтда таҳсил олган ва ўзбек тили ҳамда адабиётидан дарс берган.
1926
«Алпомиш»ни ёзиб олиши
Пискент туманидаги Эвалак қишлоғида Берди бахшидан достоннинг бир вариантини ёзиб олган.
1927–1930
Ўзбек педагогика академияси
Ўша даврдаги республика пойтахти Самарқандда дарс берган.
1931
Вафоти
7-январда Самарқандда вафот этган; Чўлпон ва бошқа шоирлар унга марсиялар бағишлаган.