
Alixonto'ra Sog'uniy
Din va jamoat arbobi, shoir va tarjimon; 1944-yilda Sharqiy Turkiston Respublikasi Muvaqqat inqilobiy hukumatining raisi, so'nggi yillarini Toshkentda o'tkazgan.
- Faoliyat:
- Diniy arbob
- Haqiqiy ismi:
- Alixonto'ra Shokirxo'ja o'g'li
- Hayot yillari:
- 21 mart 1885(90 yosh) ♈ — 28 fevral 1976
- Otasi:
- Shokirxontoʻra
Biografiya
Alixonto'ra Sog'uniy (to'liq ismi Alixonto'ra Shokirxo'ja o'g'li) — din va jamoat arbobi, shoir, tarjimon, Sharqiy Turkiston Respublikasi Muvaqqat inqilobiy hukumatining raisi. U 1885-yil 21-martda To'qmoqda (Tokmok) dunyoga kelgan. Ta'limni Arabistonda (Madina) va Buxorodagi madrasalarda, shu jumladan Mir Arab madrasasida olgan; ayrim ma'lumotlarga ko'ra, 1915–1923-yillarda Buxoroda diniy fanlardan dars bergan.
Chor hukumatining mahalliy aholini mardikorlikka jalb etish siyosatiga qarshi chiqqani sabab maxfiy politsiya uni ta'qib qilgan. 1916-yilgi qo'zg'olon shafqatsiz bostirilgach, u siyosiy muhojir sifatida Xitoyning Qashqar shahriga, so'ngra Sharqiy Turkistondagi G'uljaga o'tgan. Xalq orasida erkinlik g'oyalarini yoyganligi uchun 1937-yilda Xitoy hokimiyati uni hibsga olib, umrbod qamoqqa hukm qilgan; 1941-yilda adliya tomonidan ish qayta ko'rilib, ozodlikka chiqarilgan.
1944-yil 12-noyabrda Sharqiy Turkiston Respublikasi e'lon qilinganda uni Muvaqqat inqilobiy hukumat raisi etib sayladilar. Milliy qo'shin tuzish tashabbusi ham undan chiqqan, qo'shinga qo'mondonlikka o'zi tayinlangan. 1946-yil iyunida sovet josuslari bosim o'tkazib, uni yashirincha G'uljadan olib ketishgan va u hayotining qolgan qismini Toshkentda o'tkazgan.
Sog'uniy tarjimonlik bilan ham shug'ullangan: Ahmad Donishning «Navodir ul-vaqoe» asarini, Darvish Ali Changiyning «Musiqa risolasi»ni hamda «Temur tuzuklari»ni o'zbek tiliga o'girgan. Qalamiga «Devoni Sog'uniy» she'riy to'plami, «Tarixi Muhammadiy», «Shifo ul-ilal» («Xastaliklar davosi»), «Turkiston qayg'usi» va boshqa kitoblar mansub. Qadimiy qo'lyozmalar hamda tarixiy me'morchilik yodgorliklarining saqlanishi uchun u jonini ayamagan.
Alixonto'ra Sog'uniy 1976-yil 28-fevralda Toshkentda vafot etib, Shayx Zayniddin bobo qabristoniga qo'yilgan. Mustaqillik yillarida uning nomini abadiylashtirish maqsadida Yakkasaroy tumanidagi bir o'rta maktab, Chilonzor tumanidagi mahalla va Shayxontohur tumanidagi ko'cha unga nisbatan atalgan.
Ta'lim
- Mir Arab madrasasiMadrasa · Buxoro
Hayot yo'li
- 188521-martda To'qmoqda (Tokmok) tug'ilgan
- 1916Qo'zg'olon bostirilgach, Qashqarga, so'ng G'uljaga ketgan
- 1937Xitoy ma'murlari hibsga olib, umrbod qamoqqa hukm qilgan
- 1941Adliyaviy tekshiruvdan so'ng ozod etilgan
- 194412-noyabrda Sharqiy Turkiston Respublikasi Muvaqqat inqilobiy hukumati raisi
- 1946Iyunda G'uljadan Sovet Ittifoqiga olib chiqib ketilgan, Toshkentda yashagan
- 197628-fevralda Toshkentda vafot etgan
Asarlar
- «Devoni Sog'uniy»She'riy to'plam
- «Tarixi Muhammadiy»Asar
- «Shifo ul-ilal»Asar
- «Turkiston qayg'usi»Asar
- Ahmad Donish, «Navodir ul-vaqoe» (tarjima)Tarjima
- Darvish Ali Changiy, «Musiqa risolasi» (tarjima)Tarjima
- «Temur tuzuklari» (tarjima)Tarjima