
Алихонтўра Соғуний
Дин ва жамоат арбоби, шоир ва таржимон; 1944-йилда Шарқий Туркистон Республикаси Муваққат инқилобий ҳукуматининг раиси, сўнгги йилларини Тошкентда ўтказган.
- Фаолият:
- Диний арбоб
- Ҳақиқий исми:
- Алихонтўра Шокирхўжа ўғли
- Ҳаёт йиллари:
- 21 март 1885(90 ёш) ♈ — 28 феврал 1976
- Отаси:
- Шокирхонтўра
Биография
Алихонтўра Соғуний (тўлиқ исми Алихонтўра Шокирхўжа ўғли) — дин ва жамоат арбоби, шоир, таржимон, Шарқий Туркистон Республикаси Муваққат инқилобий ҳукуматининг раиси. У 1885-йил 21-мартда Тўқмоқда (Токмок) дунёга келган. Таълимни Арабистонда (Мадина) ва Бухородаги мадрасаларда, шу жумладан Мир Араб мадрасасида олган; айрим маълумотларга кўра, 1915–1923-йилларда Бухорода диний фанлардан дарс берган.
Чор ҳукуматининг маҳаллий аҳолини мардикорликка жалб этиш сиёсатига қарши чиққани сабаб махфий полиция уни таъқиб қилган. 1916-йилги қўзғолон шафқатсиз бостирилгач, у сиёсий муҳожир сифатида Хитойнинг Қашқар шаҳрига, сўнгра Шарқий Туркистондаги Ғулжага ўтган. Халқ орасида эркинлик ғояларини ёйганлиги учун 1937-йилда Хитой ҳокимияти уни ҳибсга олиб, умрбод қамоққа ҳукм қилган; 1941-йилда адлия томонидан иш қайта кўрилиб, озодликка чиқарилган.
1944-йил 12-ноябрда Шарқий Туркистон Республикаси эълон қилинганда уни Муваққат инқилобий ҳукумат раиси этиб сайладилар. Миллий қўшин тузиш ташаббуси ҳам ундан чиққан, қўшинга қўмондонликка ўзи тайинланган. 1946-йил июнида совет жосуслари босим ўтказиб, уни яширинча Ғулжадан олиб кетишган ва у ҳаётининг қолган қисмини Тошкентда ўтказган.
Соғуний таржимонлик билан ҳам шуғулланган: Аҳмад Донишнинг «Наводир ул-вақоэ» асарини, Дарвиш Али Чангийнинг «Мусиқа рисоласи»ни ҳамда «Темур тузуклари»ни ўзбек тилига ўгирган. Қаламига «Девони Соғуний» шеърий тўплами, «Тарихи Муҳаммадий», «Шифо ул-илал» («Хасталиклар давоси»), «Туркистон қайғуси» ва бошқа китоблар мансуб. Қадимий қўлёзмалар ҳамда тарихий меъморчилик ёдгорликларининг сақланиши учун у жонини аямаган.
Алихонтўра Соғуний 1976-йил 28-февралда Тошкентда вафот этиб, Шайх Зайниддин бобо қабристонига қўйилган. Мустақиллик йилларида унинг номини абадийлаштириш мақсадида Яккасарой туманидаги бир ўрта мактаб, Чилонзор туманидаги маҳалла ва Шайхонтоҳур туманидаги кўча унга нисбатан аталган.
Таълим
- Мир Араб мадрасасиМадраса · Бухоро
Ҳаёт йўли
- 188521-мартда Тўқмоқда (Токмок) туғилган
- 1916Қўзғолон бостирилгач, Қашқарга, сўнг Ғулжага кетган
- 1937Хитой маъмурлари ҳибсга олиб, умрбод қамоққа ҳукм қилган
- 1941Адлиявий текширувдан сўнг озод этилган
- 194412-ноябрда Шарқий Туркистон Республикаси Муваққат инқилобий ҳукумати раиси
- 1946Июнда Ғулжадан Совет Иттифоқига олиб чиқиб кетилган, Тошкентда яшаган
- 197628-февралда Тошкентда вафот этган
Асарлар
- «Девони Соғуний»Шеърий тўплам
- «Тарихи Муҳаммадий»Асар
- «Шифо ул-илал»Асар
- «Туркистон қайғуси»Асар
- Аҳмад Дониш, «Наводир ул-вақоэ» (таржима)Таржима
- Дарвиш Али Чангий, «Мусиқа рисоласи» (таржима)Таржима
- «Темур тузуклари» (таржима)Таржима