Allohqulixon
Xiva xoni (1825–1842), Qo'ng'irotlar sulolasidan; Toshhovli saroyi, Dishan qal'a va ko'plab madrasalarni qurdirgan, Rossiya va Britaniya bilan aloqa o'rnatgan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Hayot yillari:
- taxminan 1794 — 1842
- Otasi:
- Muhammad Rahimxon I
Biografiya
Allohqulixon Xiva xonligining Qo'ng'irotlar sulolasidan chiqqan beshinchi hukmdori bo'lib, 1825-yildan 1842-yilgacha taxtda o'tirgan. U Muhammad Rahimxon I ning o'g'li. Tug'ilgan yili aniq emas: ingliztilli adabiyotda taxminan 1794-yil, ziyouz.uz maqolasida taxminan 1797-yil ko'rsatilgan.
Otasi vafotidan keyin xon bo'lgan Allohqulixon qo'shni yerlarga qarshi tez-tez qo'shin tortgan: Buxoro amirligi bilan sulh tuzilganiga qaramay, uning hududiga yetti marta bostirib kirgan, Xurosonga besh marta yurgan. 1828-yilda qoraqalpoq va turkmanlarning qo'zg'olonlarini qattiq bostirgan. Manbalarda uning davrida zulm va o'zaro urushlar kuchaygani qayd etiladi.
Tashqi aloqalarda Allohqulixon Rossiya bilan savdo-sotiq hamda elchi almashish aloqalarini boshladi; 1840–1841-yillarda tomonlar o'rtasida elchilar almashildi. 1839-yilgi muvaffaqiyatsiz rus yurishidan keyin munosabatlar vaqtincha sovigan, 1840-yilda inglis zobitlari Xivaga kelgan.
Uning davrida Xiva keng ko'lamda obod qilindi. 1834–1835-yillarda 111 xona va bo'lmali Toshhovli saroyi qurildi, Ichan qal'aning sharqiy darvozasi yonida Allohqulixon madrasasi, karvonsaroy va tim, shuningdek Saitboy masjidi, Oq masjid va Toshhovuz qal'asi barpo qilindi. Koshinkorlik san'ati shu davrda yuksak darajaga chiqib, Pahlavon Mahmud maqbarasi hamda Ko'hna Ark koshin bilan qoplandi, Sayid Alovuddin maqbarasi ta'mirlandi; eski Arabxon hamda Muhammad Amin inoq madrasalari yangidan tiklandi. Yangi kanallar qazilib, sug'oriladigan yerlar kengaytirildi.
1842-yilda Xiva shahri mudofaa devori bilan o'raldi, Ichan qal'a tashqarisidagi aholini himoya qilish uchun Dishan qal'a barpo etildi: uzunligi 6250 metrga yetgan devor pahsadan atigi bir oyda bitkazilgan. O'sha yili Allohqulixon Chorjo'yga yurish qilib qal'ani qamal qilayotganda og'ir kasal bo'lib, orqaga qaytdi va 1842-yil noyabr oxirida vafot etdi. Jasadi hayotligida o'zi tayyorlatgan Pahlavon Mahmud maqbarasiga qo'yilgan.
Karyera
- Xiva xon saroyiXiva xoni · Xiva · 1825–1842
Hayot yo'li
- 1825Taxtga chiqishi
Otasi Muhammad Rahimxon I vafotidan so'ng Xiva xoni bo'ldi.
- 1828Qo'zg'olonlarni bostirish
Qoraqalpoq va turkmanlarning qo'zg'olonini bostirgan.
- 1834–1835Toshhovli saroyi va madrasa
Toshhovli saroyi va Allohqulixon madrasasi qurildi.
- 1835–1836Toshhovuz qal'asi
Toshhovuz qal'asi bunyod etildi.
- 1840–1841Rossiya bilan elchilik aloqalari
Rossiya bilan savdo va elchilik munosabatlari rivojlandi.
- 1842Dishan qal'a; vafoti
Xiva atrofida mudofaa devori qurildi; Chorjo'y yurishidan qaytib, kasallikdan vafot etdi.