Asosiy qismga o'tish

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Allohqulixon

Tarixiy shaxs

Xiva xoni (1825–1842), Qo'ng'irotlar sulolasidan; Toshhovli saroyi, Dishan qal'a va ko'plab madrasalarni qurdirgan, Rossiya va Britaniya bilan aloqa o'rnatgan.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
Hayot yillari:
taxminan 1794 — 1842
Otasi:
Muhammad Rahimxon I

Biografiya

Allohqulixon Xiva xonligining Qo'ng'irotlar sulolasidan chiqqan beshinchi hukmdori bo'lib, 1825-yildan 1842-yilgacha taxtda o'tirgan. U Muhammad Rahimxon I ning o'g'li. Tug'ilgan yili aniq emas: ingliztilli adabiyotda taxminan 1794-yil, ziyouz.uz maqolasida taxminan 1797-yil ko'rsatilgan.

Otasi vafotidan keyin xon bo'lgan Allohqulixon qo'shni yerlarga qarshi tez-tez qo'shin tortgan: Buxoro amirligi bilan sulh tuzilganiga qaramay, uning hududiga yetti marta bostirib kirgan, Xurosonga besh marta yurgan. 1828-yilda qoraqalpoq va turkmanlarning qo'zg'olonlarini qattiq bostirgan. Manbalarda uning davrida zulm va o'zaro urushlar kuchaygani qayd etiladi.

Tashqi aloqalarda Allohqulixon Rossiya bilan savdo-sotiq hamda elchi almashish aloqalarini boshladi; 1840–1841-yillarda tomonlar o'rtasida elchilar almashildi. 1839-yilgi muvaffaqiyatsiz rus yurishidan keyin munosabatlar vaqtincha sovigan, 1840-yilda inglis zobitlari Xivaga kelgan.

Uning davrida Xiva keng ko'lamda obod qilindi. 1834–1835-yillarda 111 xona va bo'lmali Toshhovli saroyi qurildi, Ichan qal'aning sharqiy darvozasi yonida Allohqulixon madrasasi, karvonsaroy va tim, shuningdek Saitboy masjidi, Oq masjid va Toshhovuz qal'asi barpo qilindi. Koshinkorlik san'ati shu davrda yuksak darajaga chiqib, Pahlavon Mahmud maqbarasi hamda Ko'hna Ark koshin bilan qoplandi, Sayid Alovuddin maqbarasi ta'mirlandi; eski Arabxon hamda Muhammad Amin inoq madrasalari yangidan tiklandi. Yangi kanallar qazilib, sug'oriladigan yerlar kengaytirildi.

1842-yilda Xiva shahri mudofaa devori bilan o'raldi, Ichan qal'a tashqarisidagi aholini himoya qilish uchun Dishan qal'a barpo etildi: uzunligi 6250 metrga yetgan devor pahsadan atigi bir oyda bitkazilgan. O'sha yili Allohqulixon Chorjo'yga yurish qilib qal'ani qamal qilayotganda og'ir kasal bo'lib, orqaga qaytdi va 1842-yil noyabr oxirida vafot etdi. Jasadi hayotligida o'zi tayyorlatgan Pahlavon Mahmud maqbarasiga qo'yilgan.

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1825
    Taxtga chiqishi

    Otasi Muhammad Rahimxon I vafotidan so'ng Xiva xoni bo'ldi.

  2. 1828
    Qo'zg'olonlarni bostirish

    Qoraqalpoq va turkmanlarning qo'zg'olonini bostirgan.

  3. 1834–1835
    Toshhovli saroyi va madrasa

    Toshhovli saroyi va Allohqulixon madrasasi qurildi.

  4. 1835–1836
    Toshhovuz qal'asi

    Toshhovuz qal'asi bunyod etildi.

  5. 1840–1841
    Rossiya bilan elchilik aloqalari

    Rossiya bilan savdo va elchilik munosabatlari rivojlandi.

  6. 1842
    Dishan qal'a; vafoti

    Xiva atrofida mudofaa devori qurildi; Chorjo'y yurishidan qaytib, kasallikdan vafot etdi.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish